Europa doet de afwas

Onder de noemer 'Europa, een mooie gedachte?' hield het Nexus-instituut eind vorig jaar een reeks conferenties . Nederland was dat halfjaar voorzitter van de Europese Unie en premier Balkenende had zich voor zo'n denkexercitie ingespannen....

Nu is dat Europa-debat neergeslagen in drie rijke nummers van het tijdschrift Nexus (40, 41 en 42). Het oude Europa, om met de Amerikaanse minister Rumsfeld te spreken, zet zichzelf vooral af tegen Amerika. En andersom. De beelden van Mars en Venus, van het Amerika dat kookt en de afwas aan de Europeanen overlaat, zijn overbekend.

Des te interessanter dat in nogal wat Nexus-bijdragen nu juist het tegendeel wordt betoogd. Amerika is altijd het onderwerp geweest van 'woeste negatieve propaganda' (Peter Schneider). Bij nadere beschouwing keert het huidige Amerika zich niet meer dan voorheen tegen Europa. Het is de cultuurstrijd die Amerika zelf momenteel totaal splijt en die gematigde denkers als Gary Wills ertoe brengt om te spreken van 'de ondergang van de Verlichting in Amerika', die naar Europa wordt geëxporteerd en daar een beeld van grote wezensvreemdheid oplevert. Tegelijkertijd blijven Amerika en Europa diepgaand verwant - zo verwant dat men het vaak niet ziet. (Ralf Bodelier).

Tweede ankerpunt van die mooie Europese gedachte is Oost-Europa, dat bezig is zich af te keren van de verzorgingsstaat en niet vergeten is dat West-Europa de Koude Oorlog als een betrekkelijk aangename status quo beleefde. Derde punt: Israël. Diana Pinto beschrijft hoe Israël en Europa steeds verder uit elkaar drijven,

hoe Europa enerzijds last heeft van 'jodenmoeheid' en tegelijkertijd 'de joden van zichzelf een steeds etnischer volk (hebben) gemaakt dat streeft naar versterking van de joodse staat binnen steeds veiliger grenzen: het tegendeel van de Europese dynamiek'.

Tot slot de islam. Geen van de artikelenschrijvers is gecharmeerd van Huntingtons botsende bes ch a v i n g e n . De filosoof Avishai Margalit van het boek Occidentalisme evenmin als de Duits-Syrische islamoloog Bassam Tibi. Beiden zijn wel bezorgd over de toekomst. Tibi doet een manmoedige poging woorden te vinden voor een Euro-islam. Hij is tegen assimilatie, vóór de Europese openstelling voor de geloofsovertuiging van migranten.

Dat veronderstelt wel dat Europa zijn zelfrelativering laat varen over wat het is om Europeaan te zijn. Over de wil om pal te staan voor Europese waarden, kortweg liberale democratie, mensenrechten, scheiding van kerk en staat, is Tibi somber. Van 'Europa, een mooie gedachte?', blijft na lezing vooral dat vraagteken hangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden