Europa, de EMU en een mid-life crisis

Zoals wel vaker als grote projecten niet door lijken te gaan, waaraan niet de minste politici en economen hun eer en goede naam hebben verbonden, worden argumenten door dreigementen vervangen....

Stonden veel Europeanen aanvankelijk nog positief of onverschillig tegenover het project dat bij het Verdrag van Maastricht werd vastgelegd, zeven jaar later is er sprake van onvrede en soms regelrecht verzet. Het sluitstuk van een grote Europese markt, bedoeld om de concurrentie met de andere grote handelsblokken in de wereld met succes aan te kunnen, dreigt te mislukken.

Het Britse weekblad The Economist constateert dat Europa in een mid-life crisis terecht is gekomen. Na vier decennia waarin de EU zich ontwikkelde tot het grootste handelsblok ter wereld, slaagt de politieke elite er niet in de Europese burgers uit te leggen wat precies de voordelen van de EU zijn.

Voorzitter Jacques Santer van de Europese Commissie erkent dat er een gevaarlijke kloof gaapt tussen de Unie en de Europeanen. Tussen concrete zorgen van burgers over drugs, criminaliteit en werkgelegenheid en het abstracte project van een gemeenschappelijke munt, de euro.

De uitslag van de Franse verkiezingen is daarvan opnieuw een illustratie. Uitgeschreven door president Chirac met het doel Frankrijk te kunnen kwalificeren voor de EMU, mondden de verkiezingen uit in een semi-referendum over de EMU. De Fransen deinzen terug voor de economische en sociale kosten. In landen als Spanje, Portugal en Italië zijn regeringen full time bezig met hun poging aan de criteria te voldoen om zodoende in de eerste fase te kunnen toetreden.

Ten onrechte is de indruk ontstaan dat de EMU vooral economisch van aard is. Maar het Verdrag van Maastricht heeft ook een politieke dimensie en is een stap naar een 'steeds engere unie'. Eurosceptici zijn tegen de euro omdat zo'n eenheidsmunt de soevereiniteit van de lidstaten verkleint. Economische tegenargumenten worden zelden gehoord.

Volgens The Economist worden de economische argumenten vóór overdreven. Er zijn evenveel argumenten voor als tegen de EMU.

Belangrijker is de politieke dimensie zoals die wordt gepersonifieerd door de Duitse bondskanselier en historicus Kohl. Met het doel eens en voor al een einde te maken aan de ontwrichtende Frans-Duitse animositeit (drie oorlogen in een eeuw) werd destijds de Europese Gemeenschap opgericht. En om het grote verenigde Duitsland stevig te verankeren in Europa is de EMU noodzakelijk, meenden Kohl en Mitterrand, de opvolgers van Adenauer en De Gaulle.

De politieke wil van Kohl is zo groot dat hij vorige week bereid bleek akkoord te gaan met een kunstgreep van zijn minister van Financiën, Waigel, om Duitsland aan de EMU-criteria te laten voldoen. Der Spiegel, traditioneel geen vriend van Kohl, analyseert diens besluit de Duitse goudvoorraad op te waarderen en een deel van de boekwinst (20 miljard D-mark) om te zetten in bankbiljetten als een 'oorlogsverklaring' aan het adres van de Bundesbank.

Met instemming citeert het Duitse weekblad The Wall Street Journal die schreef dat het 'gesjoemel van de regering-Kohl Duitsland vrijwel van iedere moreel gezag heeft beroofd'. Hoe immers kan Bonn landen als Italië en Spanje, die met creatief boekhouden proberen de EMU-criteria te halen, nog geloofwaardig de maat nemen. Of weerwerk bieden aan Frankrijk dat steeds weer tracht te morrelen aan de onafhankelijkheid van de Europese Centrale Bank.

Der Spiegel voorspelt dat de president van de Bundesbank, Hans Tietmeyer, die nooit een warm voorstander was van de euro, nog een harde strijd voor de D-mark zal voeren. En al heeft hij geen formele macht het Waigel-plan te torpederen, hij zal zich gesterkt weten door een publieke opinie die de politici in Bonn zal weten te vinden. Volgend jaar zijn er verkiezingen.

Joris Cammelbeeck

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden