Nieuws

Europa blijkt te verdeeld om in Oekraïne-crisis één front tegen Rusland te vormen

De Amerikaanse president Joe Biden gelooft dat een Russische invasie van Oekraïne aanstaande is. In Berlijn probeerde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken donderdag zijn Europese collega’s tot een gemeenschappelijk front te bewegen. ‘Het gaat om niets minder dan het behoud van de Europese vredesorde.’

Remco Andersen
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken  en zijn Duitse collega Annalena Baerbock in Berlijn. Beeld REUTERS
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken en zijn Duitse collega Annalena Baerbock in Berlijn.Beeld REUTERS

Het is nu aan Poetin. Dat, in het kort, was de kern van de boodschap na het topoverleg in Berlijn van donderdag. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken sprak daar met zijn Duitse, Britse en Franse ambtgenoten over een mogelijke Russische invasie van Oekraïne. Na afloop probeerden Blinken en zijn Duitse collega Annalena Baerbock te laten zien dat de VS en Europa een verenigd front tegen Rusland vormen.

Een dag eerder hintte de Amerikaanse president Joe Biden juist op onenigheid tussen de VS en zijn Europese bondgenoten, en tussen Europese bondgenoten onderling, over een gepaste reactie op Russische agressie. ‘Het hangt er vanaf wat Rusland doet’, zei Biden. ‘Het is één ding als het gaat om een kleine invasie waarbij we vervolgens moeten ruziën over wat te doen en wat niet te doen, etc.’

Hartgrondig oneens

Eerder deze week onthulde de Britse Financial Times dat Europese lidstaten het hartgrondig oneens zijn over wat precies de drempel moet zijn voor Europese sancties in het geval van een Russische aanval op Oekraïne. ‘Sommige EU-landen vinden dat er pas sprake is van ‘agressie’ bij een bijna algehele invasie, anderen willen dat allerlei hybride acties hier ook onder vallen’, aldus een bron betrokken bij informeel overleg in Parijs.

De VS waarschuwden vorige week dat Rusland een false flag-operatie voorbereidt. Russische agenten zouden in dat geval een aanval op pro-Russische rebellen in Oekraïne uitvoeren, waarna Moskou de Oekraïense regering in Kiev aanwijst als de schuldige partij. Dat zou Rusland een excuus geven om het oosten van Oekraïne binnen te vallen om de pro-Russische rebellen aldaar te ‘beschermen’.

Bidens uitspraken over Europese verdeeldheid kwamen hem op veel kritiek te staan. Met name Kiev verweet Biden dat hij Poetin zo de wind in de zeilen geeft. De openbare missie van minister Blinken in Berlijn donderdag was dan ook duidelijk: toon eenheid. Blinken benadrukte dat de VS en Europese bondgenoten een complete set reacties overeen gekomen zijn op alle soorten aanvallen die Rusland in zijn ‘playbook’ heeft. Ook als het een hybride-, paramilitaire-, of destabilisatie-operatie betreft.

‘We zijn hierover heel duidelijk geweest’, zei Blinken. ‘Zodra Russische troepen de grens overgaan om nieuwe daden van agressie tegen Oekraïne uit te voeren, volgt daarop een snel, verenigd antwoord van de VS en onze bondgenoten en partners.’

Eenheid

Het is zeer de vraag of Poetin onder de indruk is van het gezamenlijke optreden. Met name de Duitse minister blonk uit in algemeenheden. Duitsland is in zeer nauw overleg en zeer intensieve uitwisseling met bondgenoten, benadrukte Baerbock keer op keer. Dialoog is de enige uitweg uit de crisis. Duitsland en de VS zijn het daarover eens.

Klaarblijkelijk om kritiek te ondervangen dat de woorden een gebrek aan daadkracht niet kunnen verhullen, zei Baerbock, over sancties tegen Rusland: ‘Ook als deze maatregelen maar stapjes van een millimeter beweging opleveren, zetten we samen verder deze stapjes. Want elke millimeter betekent een stukje meer zekerheid voor mensen in heel Europa.’ En: ‘Het gaat om niets minder dan het behoud van de Europese vredesorde.’

Opvallend was dat het duo niet één keer concreet de potentiële sancties benoemde. Ze zeiden slechts dat het gaat om zeer zware ‘economische, politieke en strategische consequenties’. Eerder werd gesuggereerd Rusland uitgesloten zou kunnen worden van het internationale bancaire systeem Swift. Inmiddels lijken westerse bondgenoten daarvan teruggekomen, onder meer door vrees voor grote schade aan de eigen economieën.

Duitsland zelf staat onder grote druk van de VS om de omstreden gaspijpleiding Nordstream 2 niet in gebruik te nemen als Rusland daadwerkelijk Oekraïne aanvalt. De pijpleiding voert gas direct van Rusland naar Europa, en omzeilt daarmee Oekraïne. Zo kan Rusland de verwarming in Oekraïne uitzetten zonder dat het inkomsten uit gasverkoop aan de EU verliest. De Duitse regeringspartijen zijn het oneens over wat te doen met Nordstream 2, maar tot nu toe leidt dat niet tot openlijke frictie.

Hulp VK aan Oekraïne

Ondertussen stuurde Groot-Brittannië dinsdag antitankwapens naar Oekraïne om het land te helpen zich te weren tegen een eventuele Russische invasie. Woensdag kregen ook Letland, Litouwen en Estland van Washington toestemming om door de VS geproduceerde wapens naar Oekraïne te transporteren. Daarbij gaat het om antitankraketten en luchtafweerraketten die door individuele militairen kunnen worden afgevuurd. De VS sturen al langer wapens naar Oekraïne.

Duitsland, de op drie na grootste wapenexporteur ter wereld, weigert ondanks steeds heviger smeekbedes van Oekraïne om het land te voorzien van defensieve wapens. Berlijn verwijst daarbij naar ‘historische terughoudendheid’ bij het leveren van wapens aan crisisregio’s – zeker als die vervolgens tegen Russen gebruikt worden. Wel benadrukte Baerbock donderdag dat Duitsland Oekraïne helpt om een militair hospitaal te bouwen.

Vrijdag spreekt Blinken in Genève met de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov. Dan moet volgens hem moet blijken of er nog een diplomatieke weg uit de crisis is.

‘Wij hebben duidelijk gemaakt wat de opties zijn’, aldus Blinken. ‘Enerzijds dialoog en diplomatie, anderzijds conflict en consequenties. Maar uiteindelijk is het aan Poetin om te besluiten welk pad hij neemt.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden