Nieuws EU-top

Europa bereikt na zware en emotionele nacht akkoord over migratie

De Europese leiders hebben vanochtend vroeg een akkoord bereikt over het indammen van de migratiestroom. Om Italië te ontlasten komen er in andere lidstaten ‘gecontroleerde centra’ voor het opvangen van asielzoekers. ‘Italië staat niet langer alleen’, zei de Italiaanse premier Giuseppe Conte na een lange nacht van uiterst moeizame en volgens premier Rutte zelfs emotionele onderhandelingen.

De Italiaanse premier Giuseppe Conte. Foto AFP

De staats- en regeringsleiders spraken verder af dat de buitengrenzen van de Europese Unie beter bewaakt zullen worden. Daartoe zal Frontex, de Europese grensorganisatie, in omvang worden vertienvoudigd naar circa 10 duizend douaniers. Ook werd besloten onderzoek te gaan doen naar het opzetten van ‘ontschepingsplatforms’ in Afrikaanse landen, zoals EU-president Tusk heeft voorgesteld. Uit zee geredde migranten kunnen daarnaartoe worden overgebracht. Dit komt feitelijk neer op het afsluiten van de migratieroute via de Middellandse Zee, net zoals in 2016 gebeurde in de Egeïsche Zee na de deal met Turkije. Rutte sprak dan ook van Turkije-achtige afspraken.

Maar aangezien zulke afspraken met de Afrikanen waarschijnlijk niet zo snel vallen te verwezenlijken (geen enkel Afrikaans land heeft nog interesse getoond om als gastheer op te treden) lijkt het erop dat de leiders voor de tussentijd een oplossing binnen de EU wilden vinden. Dat werd een Frans-Italiaans plan voor de zogeheten gecontroleerde (lees: gesloten) opvangcentra binnen de EU.

Vrijwilligheid

Rutte benadrukte dat hij en zijn collega’s de richting hebben aangegeven en dat nog veel van de afspraken verder uitgewerkt dienen te worden. ‘The proof of the pudding is in the eating ’, aldus de Nederlandse premier.

Premier Mark Rutte. Foto ANP

Frankrijk, Spanje en Malta zouden naar verluidt bereid zijn opvangcentra op hun grondgebied in te richten. Daar zullen oorlogsvluchtelingen worden gescheiden van economische migranten. De vluchtelingen mogen zich vestigen in een EU-lidstaat, de economisch migranten moeten terug naar waar ze vandaan komen. Geen land kan worden gedwongen tot het bouwen van centra of het vestigen van vluchtelingen. Dat was niet aanvaardbaar voor de Visegrad-landen: Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije. Alles gebeurt op basis van vrijwilligheid, staat in de bij het ochtendgloren gepubliceerde conclusies van het migratieberaad.

Italië

Italië had de top op scherp gezet. Conte dreigde alle besluiten te vetoën als er niet naar hem werd geluisterd. Onder de nieuwe populistische regering weigert het land nog langer op te draaien voor de opvang van het merendeel van de migranten uit Afrika. Zij eiste dat andere lidstaten de Italianen helpen en ontlasten, anders zou het schepen met uit zee geredde migranten blijven weren, waarmee de migratiecrisis in Europa totaal zou zijn. Italië krijgt nu hulp.

Op de top werd verder duidelijk dat de Duitse kanselier Merkel goede hoop heeft bilaterale akkoorden te kunnen sluiten over het terugsturen van asielzoekers die zich eerst elders hadden geregistreerd. Veel migranten reizen na aankomst in bijvoorbeeld Italië en Griekenland meteen door naar het populaire Duitsland, wat tegen de Europese (Dublin-)regels is. De CSU, Merkels Beierse zusterpartij en coalitiepartner, eist op straffe van een regeringscrisis dat hieraan een einde wordt gemaakt. In de conclusies staat dat alle lidstaten zich er nu toe hebben verplicht er alles te doen om dit doorreizen naar Duitsland tegen te gaan.

Hiermee en met de bilaterale overeenkomsten en alle andere migratieafspraken wil Merkel CSU-minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer overtuigen dat Europa in de migratiekwestie de oplossing is en niet het probleem.

Grote druk

De druk was groot voor de leiders. Hun beraad ging over de vraag wat te doen met migranten die in gammele bootjes de Middellandse Zee proberen over te steken op zoek naar een nieuw leven in Europa. Maar in feite waren de leiders vannacht vooral bezig met het redden van elkaar en de EU zelf. Merkel waarschuwde dat zonder akkoord het voortbestaan van de EU in gevaar zou komen. Ze had het over buigen of barsten. Ook Tusk wees de leiders op de gevolgen van het uitblijven van een overeenkomst. ‘Het alternatief is een chaotische sluiting van de grenzen, ook in de EU, en toenemende conflicten tussen de lidstaten’, zei Tusk. ‘Sommigen denken dat mijn voorstellen hard zijn. Maar geloof me, als we het hier niet over eens worden komen er pas echt harde voorstellen van echt harde mannen’, waarschuwde Tusk in een verwijzing naar populistische, autoritaire leiders in Europa.

De Italiaanse premier Conte zei dat Italië zich niet meer met ‘woorden en verklaringen’ zou laten afschepen. Hij dreigde met een veto over alles. Italië wilde hulp en kreeg dat ook.

Merkel moest eveneens met iets thuis komen om haar regering en kanselierschap te redden. De leiders van Spanje, Frankrijk, Griekenland, Finland en Luxemburg toonden zich donderdagmiddag bij aankomst op de top bereid de kanselier een reddingsboei toe te werpen. ‘Er zijn zoveel mensen die aangekomen zijn in andere landen en dan op weg gingen naar Duitsland. Ik begrijp dat Duitsland zegt: waarom moeten wij alles opvangen?’, zei de Luxemburgse premier Xavier Bettel.

Merkel wil de CSU, die de hete adem van de rechts-populistishe AfD in de nek voelt, nu ervan overtuigen dat Europa inzake migratie niet het probleem is maar de oplossing. Of dat gaat lukken, moet zondag blijken bij overleg in Berlijn.

Crisis, met de EU op het spel

Het akkoord op de migratietop zorgt even voor politieke rust in wat een nieuwe migratiecrisis in Europa genoemd kan worden.

De afgelopen twee weken ontketenden respectievelijk de Amerikaanse president Trump, de Italiaanse minister Salvini, de Beierse christen-democraat Seehofer en de Hongaarse premier Orbán een rechts-populistische Blitz tegen migratie. Lees hier over de populisten die hun kans ruiken.

Het geruzie om de opvang van asielzoekers maakte de sfeer in Europa giftiger dan ooit, met het voorbestaan van de EU op het spel.

De huidige crisis werd gevoed door het reddingsschip de Aquarius, dat met 628 migranten aan boord geen toestemming kreeg aan te meren in Italië en Malta en uiteindelijk door moest varen naar Spanje. En de opzichtige clash tussen Angela Merkel en haar CSU-minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer. Lees hier over Seehofer, en wat hij precies wil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.