Column

Europa begint trekjes van Henry Ford te krijgen

Europa heeft, wat je daar ook verder van vindt, het Europees Parlement nog. Maar het Europees Parlement gaat niet over de eurogroep.

Henry Ford in 1938. Beeld Getty Images
Henry Ford in 1938.Beeld Getty Images

De Grieken gaan weer naar de stembus. Premier Tsipras wil een mandaat om alsnog steun te krijgen van de kiezers voor een beleid dat haaks staat op het beleid waar hij de vorige verkiezingen mee won.

Het is natuurlijk deels door pure noodzaak gedreven maar toch, vanuit democratisch oogpunt is het op zichzelf een lovens-waardig streven. Vanuit de veronderstel-ling natuurlijk dat de Grieken dan ook wel echt iets te kiezen hebben bij de stembus.

Ai, daar denkt Europa anders over. Van alle kanten laten leidende Europese politici horen dat het prima is dat de Grieken naar de stembus gaan, maar dat de afspraken met Europa natuurlijk niet ter discussie mogen komen te staan. Maar waren die verkiezingen nu niet juist daar om begonnen?

De democratie in Europa begint aldus trekjes van Henry Ford te krijgen: 'Een klant mag zijn auto in elke kleur krijgen die hij wil, zolang het maar zwart is.'

Ik ben de eerste om te begrijpen waarom het zo werkt. Europa kan natuurlijk niet van koers wijzigen omdat kiezers in één land dat wensen. En hoe zouden de wensen van kiezers in Griekenland afgewogen moeten worden tegen de wensen van kiezers in Duitsland of Nederland, al helemaal als dat diametraal tegenovergestelde wensen zouden blijken te zijn?

Het zijn kraakheldere en bepaald geen onzinnige argumenten, maar ze roepen wel de vraag op hoe kiezers dan wél invloed kunnen uitoefenen op de toekomst van hun land in de euro.

Ik denk dat in theorie het antwoord is dat kiezers zich in een land sterk kunnen maken voor een bepaalde regering die de koers van de eurogroep wil bijbuigen, maar dat als die regering in Europa met haar standpunt in de minderheid is, er verder niet zo veel aan valt te doen.

En dus kreeg Tsipras het afgelopen jaar in Europa vaak te horen dat het grootste democratisch probleem niet was dat de stem van de Griekse kiezer niet werd gehoord, maar dat hij de kiezers had voorgelogen en ze iets had voorgehouden dat hij niet kon waarmaken.

Democratisch gezien is dit natuurlijk een drogredenering. Met uitzondering misschien van de grote landen betekent het immers dat geen enkel land in zijn eentje de koers van de eurogroep kan bijstellen. Omdat alles is vastgelegd in meerjarige verdragen, omdat landen er niet uit kunnen stappen en ook omdat de mogelijkheid om als land in je eentje de koers bij te buigen miniem is.

Eigenlijk alleen in het geval meerdere landen tegelijkertijd overtuigd zijn van die koersverandering kan er iets gebeuren. Maar alleen al het feit dat verkiezingen in de eurolanden niet op het zelfde moment plaatsvinden, maakt de kans ook hierop klein.

Wat er dan aan democratie overblijft, is dat politici doen wat hun wijs lijkt en daar achteraf goedkeuring voor vragen. Ook dat is democratie, maar ook dan eigenlijk alleen maar als dat oordeel van de kiezer achteraf nog iets uitmaakt. En dat doet het niet of nauwelijks.

Voor wie Europa of de euro een warm hart toedraagt, en dat doe ik, moet dit een drama zijn. Juist in deze fase van het bestaan van de euro worden maatregelen genomen in eurolanden die als draconisch worden ervaren. En de kiezer die zich daarover wil uitspreken, krijgt vooral te horen dat zijn stem uiteindelijk niet uitmaakt. Dat is niet goed voor het draagvlak voor de euro en daarmee uiteindelijk ook niet voor het draagvlak voor Europa.

Europa heeft, wat je daar ook verder van vindt, het Europees Parlement nog. Maar het Europees Parlement gaat niet over de eurogroep.

En een echt goed idee om democratie in de eurogroep wél te verbeteren, heb ik ook nog niet vernomen. Behalve dan het al vaker door de Fransen geuite idee dat de eurogroep een eigen regering (met misschien ook een eigen parlement?) moet hebben. Ik betrap mezelf erop dat ik dat idee voor het eerst in tijden serieus begin te nemen.

Jarenlang was ook mijn reflex dat we geen behoefte hebben aan weer een Europees instituut. Maar het democratisch tekort in de eurogroep is nu zo groot dat we met dat antwoord niet meer aan kunnen komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden