InterviewEuropees Commissaris Johannes Hahn

Eurocommissaris Begroting: ‘We vragen niet om meer macht’

Landen die denken op eigen houtje uit het coronamoeras te kruipen, riskeren een langere recessie. ‘Er is maar één herstel van Europa’, waarschuwt Europees commissaris Hahn (Begroting) in een interview met de Volkskrant.

Begrotingscommissaris Johannes Hahn op het EU-hoofdkwartier in mei. Beeld AP

Europees commissaris Johannes Hahn (Begroting) is ‘een beetje trots’. Trots op de financiële bazooka tegen de coronarecessie die de Commissie deze week op tafel legde. Niet alleen om het totaalbedrag – dat er met 1.850 miljard euro best mag zijn – maar ook vanwege het politieke spel achter de schermen waarmee de Commissie zich verzekerde van een enthousiast onthaal van de twee sleutelspelers in Europa: bondskanselier Angela Merkel en president Emmanuel Macron.

Wekenlang overlegde de Commissie in strikte beslotenheid met Parijs, Berlijn en nog wat hoofdsteden over het meest omstreden deel van haar herstelfonds: dat de Commissie de benodigde miljarden leent op de kapitaalmarkt en vervolgens als gift aan lidstaten verstrekt. De ‘Bank Brussel’ met gezamenlijk schuldpapier, Merkel moest er voorheen niets van hebben.

Mede door de Commissie maakte Merkel een reusachtige draai. Het Frans-Duitse herstelplan dat ze op 18 mei met Macron presenteerde – 500 miljard euro aan giften – is gebaseerd op dezelfde Bank Brussel-methodiek als de Commissie deze week ontvouwde. Geen toeval, zegt Hahn in gesprek met zeven Europese kranten, waaronder de Volkskrant. (Lachend): ‘Het Duits-Franse voorstel was zeer doorwrocht, die kwaliteit kon alleen van ons komen.’

Dat ‘kamp zuinig’ (Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Zweden) vervolgens met een tegenplan kwam – geen giften, alleen leningen – was precies waarop de Commissie hoopte. Hahn: ‘Ons voorstel voor een herstelfonds kreeg daardoor het cachet van de noodzakelijke, redelijke middenweg.’ Feitelijk zette de Commissie boven op het Frans-Duitse plan (500 miljard giften) een noordelijke kers van 250 miljard euro aan leningen. Plus een meerjarenbegroting (2021-2027) van nog eens 1.100 miljard.

Volgens de economische analyse van de Commissie is er dit en volgend jaar alleen al 1.500 miljard aan investeringen nodig. Uw bazooka schiet tekort.

‘Het totaalpakket van deze week bedraagt 1.850 miljard euro. Vorige maand werd 540 miljard aan kredieten vrijgemaakt. Daarnaast hebben we geen bedragen opgenomen voor de hefboomwerking van al deze miljarden. Neem het solvabiliteitsfonds om bedrijven voor een faillissement te behoeden. Het geld daarin – 31 miljard – wordt gebruikt als garantie voor leningen die het Europees Investeringsfonds verstrekt, wat weer private investeerders over de streep trekt. Wij schatten de hefboom op een factor 10, en dat is conservatief geraamd. Dat betekent dat de 31 miljard uiteindelijk tot 310 miljard aan investeringen leidt. Als je de hefboomwerking meetelt, komen we bij de bedragen die nodig zijn. Trouwens: het solvabiliteitsfonds is voor bedrijven in landen die zelf de financiële vuurkracht ontberen om hun ondernemers te helpen. Het is niet de bedoeling dat Duitsland het gebruikt. De Commissie waakt over eerlijke concurrentie en de eenheid van de interne markt.’

Zuidelijke landen roepen dat de ruimere staatssteun in Duitsland de interne markt versplintert. Is dat geen bangmakerij omdat ze geld willen?

‘Die versplintering dreigt als we niet snel en doortastend optreden. Merkel beseft dat, mede daarom heeft ze die draai gemaakt. Duitsland is de exportkoning van Europa. Maar daarvoor heb je wel afzetmarkten nodig. Merkels opstelling is er niet een van louter altruïsme: giften zijn een investering in de interne markt. Er is maar één herstel van Europa en dat is een gezamenlijk herstel. Mensen die denken dat elke lidstaat het op zijn eigen tempo en tijdstip kan doen, slaan de plank mis. Via de productie-, aanvoer- en afzetketens zijn we met elkaar verbonden. Kijk wat er gebeurde toen een paar landen eenzijdig grenscontroles herinvoerden: binnen een dag stonden er ellenlange files van vrachtwagens en raakten de schappen van de supermarkten leeg. Godzijdank zijn snel daarna de speciale rijstroken voor vrachtwagens ingevoerd, zoals de Commissie voorstelde.’

Nederland ziet het herstelfonds als de opmaat naar eurobonds: gezamenlijk schuldpapier. Een brug te ver voor Den Haag.

‘Wij zijn volstrekt helder: het herstelfonds geldt voor maximaal vier jaar en is beperkt tot 750 miljard euro. Leningen en giften moeten in die periode zijn geregeld, daarna houdt het op. We geven geen begrotingssteun aan landen. We financieren geen schulden uit het verleden. We halen geld op om uit de crisis de komen. Het gaat om investeringen die de economieën versterken. Neem Kroatië waar toerisme goed is voor een kwart van het nationaal inkomen. Dat is te eenzijdig, de risico’s zijn te groot als die ene sector hard geraakt wordt, zoals nu. Het herstelplan van Kroatië moet gericht zijn op het versterken van andere sectoren. Het is niet prettig als steeds dezelfde landen hun hand moeten ophouden. Dat vreet aan de nationale trots.’

De Commissie wil de 750 miljard van het herstelfonds terugbetalen met Europese belastingen. Lidstaten weigerden afgelopen decennia EU-taksen, waarom zou dat nu anders zijn?

‘Omdat de situatie is veranderd. We lenen een groot bedrag, voor de terugbetaling heb je twee opties: landen verhogen hun afdracht aan de EU – zeer onwaarschijnlijk dat de animo groot is – of we genereren nieuwe inkomsten voor de Unie met belastingen, in mijn ogen de enige realistische keuze. De vier belastingen die we voorstellen passen in onze prioriteiten: de Green Deal, digitalisering en eerlijke concurrentie. Dus laat de lucht- en zeevaart betalen voor hun CO2-uitstoot; belast niet-Europese goederen die goedkoper zijn omdat de fabrikanten de EU-normen niet volgen; een digitaks voor grote techbedrijven; en een extra winstbelasting voor bedrijven die bovenmatig profijt hebben van de interne markt. Het is een kwestie van eerlijke belastingen.’

Eerdere crises leidden steeds tot verdere Europese eenwording. Wat is het resultaat van de coronacrisis?

‘Alles wat wij voorstellen past binnen het Europees Verdrag, we vragen niet om meer macht. Het herstelfonds is eenmalig en eindigt in 2024. Natuurlijk zijn er oproepen om Brussel bevoegdheden te geven over de zorg. Het was chaos in het begin, bijna anarchie. Maar kunt u zich voorstellen hoe groot de verontwaardiging was geweest als Brussel had bepaald of we een mondmasker moeten dragen? De les uit de coronacrisis is dat we beter voorbereid moeten zijn op nieuwe pandemieën, voorraden aanleggen van maskers, handschoenen. Maar het is van de gekke als de EU de verantwoordelijkheid voor de zorg zou overnemen.’

Veteraan

De Oostenrijker Johannes Hahn (62) is een veteraan in de Europese politiek. Hij kwam in 2010 naar Brussel als commissaris voor Regionaal Beleid in de Commissie-Barroso. In 2014 (Juncker-Commissie) kreeg hij de portefeuille Uitbreiding. In de huidige Commissie heeft hij de EU-begroting onder zijn hoede. Hahn is lid van de conservatieve Oostenrijkse Volkspartij (ÖVP).

Lees ook

Europese Commissie wil herstelfonds van 750 miljard euro, deels voor giften
De Europese Commissie acht een Europees herstelfonds van 750 miljard euro noodzakelijk. 500 miljard zou als gift aan de economisch zwaarst getroffen lidstaten en regio’s moeten gaan, de overige 250 miljard als goedkope lening. Onder meer Nederland dreigt giften te vetoën.

Coalitie reageert verdeeld op Commissieplan, VVD wil ‘solidaire leningen, verstandige hervormingen’
Het Nederlandse kabinet is door het voorstel van de Europese Commissie voor een ambitieuze begroting en een herstelfonds in een lastig parket gebracht. Haagse politici erkennen het belang van Europese solidariteit in de coronacrisis, maar betwisten de invulling ervan.

Zwaarste crisis, grootste EU-begroting, diepe meningsverschillen – Europa staat voor een krachtproef
‘Een nieuw generatiepact.’ ‘Ons beslissende moment.’ Aan grote woorden geen gebrek bij voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie als ze de omvangrijkste EU-begroting ooit presenteert. Overtuigt het de Europese regeringsleiders om zich erachter te scharen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden