Eurobraven houden ook niet van EU

In Den Haag leeft het thema Europa helemaal niet, al wil de regering de burger anders doen geloven. In feite zijn er helemaal geen voor- en tegenstanders, betoogt Wim Derksen, die zelf voor Europa is maar tegen de Grondwet....

Toen ik me deze week in een gezelschap van nette Haagse heren liet ontvallen dat ik overwoog om tegen de Grondwet te stemmen, was de reactie tamelijk kenmerkend. Lichte gêne, lichte verbazing, maar toch ook licht ongemak omdat weinigen zich echt in het onderwerp hadden verdiept. Het lijkt wel of het in Den Haag not done is om anders dan 'eurobraaf' te zijn: 'Natuurlijk zijn wij voor Europa. Natuurlijk willen wij niet van euroscepsis, laat staan van eurofobie worden verdacht!' Tegelijkertijd lijkt men nauwelijks bij de Europese Unie betrokken te zijn.

Deze eurobraafheid verlamt het debat over Europa. Ik kom in Den Haag slechts zelden mensen tegen die echt voor Europa zijn. In het beleid waarmee ik mij beroepshalve het meest bezighoud, het ruimtelijke beleid, wordt het Europese beleid bijna altijd als een randvoorwaarde gezien, en niet zelden als een storende. Als Nederland het voorzitterschap van Europa voor een half jaar op zich moet nemen, wordt een enkele maand van tevoren de vraag gesteld wat 'onze inzet' zou moeten zijn. Op hetzelfde moment publiceert de regering een Nota Ruimte waarin Europa nauwelijks wordt genoemd, zelfs niet in het kader van de toekomst van de landbouw of van de gewenste nieuwe infrastructuur. Het is verbazingwekkend hoe gering de rol van Europa nog steeds is in het Haagse beleidsdebat! Dat is overigens niet alleen een probleem van de departementen.

Politieke partijen presteren het al evenzeer bij de Europese verkiezingen eenzelfde programma te presenteren en eenzelfde campagne te voeren als bij de nationale verkiezingen. Alleen de kandidaten zijn wat bleker. Conclusie: de Haagse betrokkenheid bij Europa is uitermate, zo niet te, gering.

Dat is een heel ander beeld dan de regering momenteel probeert te schetsen. Maar het verklaart wel waarom de retoriek van de regering om een 'ja' bij het referendum over de Europese Grondwet zo hol klinkt. We kennen in Nederland geen debat tussen voorstanders en tegenstanders van Europa. We kennen vooral een debat tussen mensen die niet al te zeer betrokken zijn bij Europa maar zich er geen tegenstander van durven betonen en mensen die niets van Europa weten en er, vooral om die reden, niets van moeten hebben. Eurobraafheid staat in Nederland tegenover euroscepsis. Maar waar blijven de echte voorstanders en de echte tegenstanders?

Ik ben een echte voorstander van Europa en ik ben een tegenstander van de Europese 'Grondwet', omdat die niet past bij het Europa dat ik voor ogen heb. Europa staat voor mij vooral voor een hechte samenwerking op bepaalde beleidsterreinen. De wereld wordt in tal van opzichten steeds kleiner. De nationale economieën lopen steeds meer in elkaar over. Het is dus belangrijk dat we ons inzetten voor Europa.

Tegelijkertijd ontbeert Europa een volk, waardoor een ware Europese democratie nimmer mogelijk zal zijn. Dat is ook de werkelijke reden waarom het Europees Parlement nog steeds geen echt parlement is: er is geen volk dat op dat parlement zit te wachten. En zonder een echt parlement is er geen beleid waarin mensen zich herkennen.

Dit betekent dat Europa niet alleen hecht moet zijn, maar vooral selectief. 'Europa' moet een selectief project zijn, dat landen op bepaalde terreinen hecht verbindt en dat diezelfde landen op andere terreinen hun eigen vrijheid laat. Te vaak al worden we opgeschrikt door maatregelen uit Brussel waarvan mij de werkelijke legitimiteit ontgaat. Waarom moet Brussel het recht hebben om een 'Kaderrichtlijn Water' af te kondigen die de helft van onze landbouw wellicht onmogelijk maakt?

Is het niet voldoende met de buurlanden goede afspraken te maken over de kwaliteit en hoogte van het rivierwater en zouden we voor de rest niet zelf kunnen bepalen hoe wij in onze drassige delta met ons overtollig water willen omgaan? Hebben we dat niet al een tijdje eerder gedaan?

Waarom mogen we niet zelf besluiten de landbouw niet meer overmatig te subsidiëren zodat ontwikkelingslanden meer kansen krijgen?

Waarom worden we in onze bouwlust zo nadrukkelijk beperkt door de Europese vogelrichtlijnen? Ik ben een groot liefhebber van vogels, maar waarom zouden we niet zelf over hun bescherming mogen beslissen?

Of om het nog cynischer te maken: waarom mogen allerlei Haagse ambtenaren met allerlei ideetjes succes boeken in Brussel, terwijl ze daarmee bij het Nederlandse parlement – en soms ook al bij hun eigen minister – geen schijn van kans zouden hebben gehad?

Mijn overwegingen om tegen de Grondwet te stemmen, zijn breder dan het verdrag dat voor ligt, maar ook dat verdrag zelf verdient in mijn ogen geen ondersteuning. Het suggereert immers dat we altijd op de goede weg zouden zijn als het Europees Parlement maar meer te zeggen krijgt en de afzonderlijke lidstaten minder.

Als we toegroeien naar een nieuwe natiestaat met een eigen parlement. Of als we voortaan verlost zijn van het wisselende voorzitterschap, dat op dit moment de lidstaten in ieder geval nog periodiek dwingt over Europa na te denken.

Ik zou die grondgedachte willen bestrijden. In mijn ogen zijn we alleen op de goede weg als we de samenwerking in Europa selectief hechter maken en op andere terreinen geen pogingen doen de democratie van de lidstaten verder uit te hollen.

Daarom ook acht ik het niet per definitie een voordeel dat de afzonderlijke lidstaten in de toekomst minder mogelijkheden hebben om het Europese beleid met een veto te treffen.

Het is geen eurodrama als de 'Grondwet' bij referendum wordt verworpen. Er kan eindelijk een goed debat ontstaan dat hopelijk door meer mensen wordt gevoerd dan de kleine politieke elite die het project Europa momenteel draagt. En dat debat voert ons niet terug in de tijd. Dat debat kan leiden tot een interessante modernisering van Europa, zonder romantische ideeën over een nieuwe natiestaat. Daarbij ga ik graag het debat aan met de eurosceptici. En met de eurobraven, die tot op heden het project Europa slechts lippendienst hebben bewezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden