'Eurobank gaat slecht gedrag belonen'

De instelling van een euro-noodfonds zal geen einde maken aan de Europese structuurcrisis.

Thomas de Boer
© THINKSTOCK Beeld
© THINKSTOCK

Om de eurocrisis te bestrijden, moet er een groot en goed gevuld noodfonds komen dat dienst doet als een soort Eurobank. Deze eurobank moet kapitaal aantrekken uit de private markt en dat weer uitlenen aan probleemlanden. Dit alles zonder dat het bedrag waar de eurolanden voor garant staan, wordt verhoogd. Maar is het wel een effectief plan? En gaan de burgers van de eurolanden die garant staan echt niet meer risico lopen? Er zijn verschillende redenen om daar sterk aan te twijfelen.

Hoop geld

Eerst maar eens het risico dat de landen lopen die garant staan. Als die eurobank geld gaat lenen, zullen de geldgevers zekerheid willen. Omdat die bank het geleende geld doorgeeft aan zwakke landen, vormen de bezittingen van de eurobank geen zekerheid. Anders zouden die zelf wel particulier kapitaal kunnen aantrekken. Dus zullen de geldgevers willen dat andere landen garant staan. En dan niet de Zuid-Europese landen, want die vormen juist de onzekerheid. Het zullen die paar Europese landen als Duitsland, Finland en Nederland zijn die zekerheid moeten bieden. En dan is 2000 miljard euro, het bedrag waar we over praten, een hoop geld. Gaat het daarmee mis, dan praten we niet meer over een paar duizend euro per Nederlander zoals nu. Dan praten we over één of meer jaarsalarissen per modale Nederlander. Dat iemand gokt met een paar procenten van zijn salaris is acceptabel. Maar dat de minister van Financiën gokt met de jaarsalarissen van alle Nederlanders, dat is onacceptabel.

Ook wat betreft de effectiviteit is het een heilloos idee. Dat komt omdat de eurocrisis geen schuldencrisis is maar een structuurcrisis. De schulden zijn een symptoom van onderliggende problemen. Laten we Griekenland als voorbeeld nemen. Dat land heeft grote schulden. De ECB lost dit op door te bezuinigen op uitgaven en door de inkomsten, lees belastingen, te verhogen.

Op korte termijn is dat een goed idee, zoals iedereen weet die een poosje te veel heeft uitgegeven. Maar op lange termijn lost het niets op. De oorzaak is structureel: Griekenland heeft een zandbak-economie. Net zoals kinderen die in een zandbak winkeltje kunnen spelen. Ze bakken zandtaartjes en verkopen die voor een steentje of een handje zand. Zo werkt ook de Griekse economie. Veel mensen 'krijgen' pensioen, maar weinigen betalen daarvoor premie. De overheid legt wegen aan en creëert andere voorzieningen, maar weinigen betalen daar belasting voor. Het lijkt een serieuze economie, maar is het niet. De overheid is een melkkoe en onze lieve heer zorgt ervoor dat de koe te eten krijgt. Zo werkt een gezonde economie niet.

Zinloos
Daar draagt iedere burger zijn of haar verantwoordelijkheid, betaalt belasting en pensioenpremies. Natuurlijk zijn er in een economie als die van Nederland ook klaplopers, zwartwerkers en fraudeurs en is er corruptie. Maar in verhouding tot de witte economie betreft dat een minderheid. Daarom is onze economie een gezonde economie. In Griekenland deed een meerderheid tot voor kort alsof het geld uit de hemel viel, en nam slechts een minderheid haar verantwoordelijkheid voor het overeind houden van de nationale economie. Op die manier is hulpverlening zinloos, en is schuldsanering slechts een vorm van symptoombestrijding.

Bovendien gaat van zo'n groot noodfonds een slecht signaal uit. Als je het fonds zo groot maakt dat alle probleemlanden er uit kunnen putten, dan is er geen enkele prikkel voor deze landen om te veranderen. En denken de politici nou werkelijk dat de bewoners van die landen spontaan zullen overgaan tot het betalen van belasting als hun overheid kan putten uit zo'n groot reservoir aan steunleningen? Hier wordt wangedrag uit het verleden beloond met gigantische leningen. Gedekt door een paar landen waarvan de burgers wèl belasting hebben betaald.

Het principe is eigenlijk hetzelfde als bij mensen die in de schuldsanering terechtkomen. Zij worden op korte termijn geholpen met gedeeltelijke kwijtschelding van schulden en een afbetalingsregeling. Maar voor de oplossing op langere termijn moeten ze hun inkomen en uitgaven beter op elkaar afstemmen. Voor een land als Griekenland betekent dit dat de zandbakeconomie een volwassen economie moet worden. Gebeurt dat niet, dan is alle hulp zinloos en kan het land beter vandaag dan morgen failliet gaan. Hoe naar ook, het is wel een signaal naar andere landen dat er niet oeverloos op steun kan worden gerekend en dat er daadwerkelijk iets moet veranderen.

Pijn lijden
Voor de banken is er een speciale rol weggelegd. Zij hebben de afgelopen tijd flink verdiend aan de hoge rente op bijvoorbeeld Griekse staatsobligaties. Die hoge rente bestaat voor een groot deel uit de zogenaamde risico-opslag. Dat is wat een riskante lener extra aan rente moet betalen omdat hij een risico vormt voor de geldgever. Het is nu tijd dat de banken de verliezen nemen die ze accepteerden toen ze de risicopremie inden. Ze hebben dat risico bewust genomen, ze werden er goed voor betaald, dus nu moeten ze ook de pijn lijden die er bij hoort als het misgaat. Het moet niet zo zijn dat de banken de risicopremie opstrijken en dat de burgers van een paar landen het risico lopen en uiteindelijk betalen.

Pas als de probleemlanden hun zandbakeconomieën herstructureren tot fatsoenlijke economieën en de risico's van slechte leningen worden gedragen door degenen die de premies daarvoor hebben opgestreken, pas dan kan er sprake zijn van een oplossing voor de eurocrisis. Tot dan worden slechts symptomen bestreken. Dat heet ook wel 'dweilen met de kraan open'.

Thomas de Boer
is gepensioneerd universitair docent economie aan de Groningse universiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden