Euro-scepsis VVD is voor bühne

De VVD wilde met de EU altijd het bedrijfsleven dienen, maar de burger schrik aanjagen. Frans Timmermans vindt dat de liberalen kleur moeten bekennen....

De verwarring bij de VVD over Europa neemt epidemische vormen aan. Nu doet ook de leider van de liberalen in het Europese Parlement een duit in het zakje.

In de Volkskrant (23 juni) vindt Jules Maaten dat het Europees Parlement meer te zeggen moet krijgen in het buitenlands beleid en bij de meerjarenbegroting. Zijn politiek leider Zalm en de VVD-fractie in de Tweede Kamer, willen juist het Europese Parlement buiten beeld houden, door het vetorecht te handhaven.

De VVD-fractie is weer onderling verdeeld over de vraag of de nieuwe Europese Grondwet per referendum aan de Nederlandse bevolking moet worden voorgelegd. Fractievoorzitter Van Aartsen is vóór, woordvoerder Van Baalen is tegen. Politiek leider Zalm is ook mordicus tegen. Staatssecretaris Nicolaï vindt het resultaat van de Conventie een evenwichtig geheel dat, met wat aanpassingen, gesteund moet worden. Fractiewoordvoerder Van Baalen wil de nieuwe Grondwet afwijzen. Als Van Baalen met steun van het CDA de Kamer een uitspraak laat doen die het kabinet dwingt in Brussel het standpunt fundamenteel bij te stellen, legt Nicolaï die opdracht gewoon naast zich neer.

Het wordt een beetje veel om dit allemaal onder de noemer van dualisme weg te poetsen. Het gaat immers niet alleen om een tegenstelling tussen kabinet en Kamer, maar om fundamentele verschillen van mening binnen de partij.

Dit is geen incident, maar een gevolg van de keuze van Bolkestein, begin jaren negentig, om de

eurosceptische kaart te spelen. Liberalen, traditioneel steeds pro-Europa, zagen electoraal gewin in het inspelen op de onvrede over de Europese overheid. Twee groepen moesten worden bediend: het grote bedrijfsleven enerzijds, de eurosceptici anderzijds. Dus de VVD was vóór de eenmaking van de markt en vóór de Euro, maar tegen alles wat verder ging.

Een au fond tegenstrijdige positie, die wel beide groepen kon bedienen en Bolkestein electoraal ook geen windeieren heeft gelegd, maar die aan de oorsprong ligt van de verwarring waarin zijn partij nu verkeert.

Een mooi voorbeeld hiervan is de wens van de VVD dat Nederland de Europese Grondwet in zijn geheel afwijst als er niet wordt afgesproken dat iedere lidstaat een formeel gelijkwaardige eurocommissaris houdt, om te voorkomen dat we minder te vertellen krijgen in Brussel. Op het eerste gezicht klinkt dat logisch, maar er moet wel bij worden verteld dat er voor de huidige twintig commissarissen al onvoldoende werk is, laat staan als dat er straks dertig zijn. De helft van de commissarissen heeft dan niets te doen en de andere helft maakt ruzie over de portefeuilleverdeling. Het is daarom juist in het belang van de kleinere landen dat de Commissie lean and mean wordt. Het in de afgelopen jaren verloren terrein kan zo weer worden teruggewonnen.

Overigens staat of valt alles bij de keuze van de nieuwe Commissievoorzitter. Nog een slapjanus als Prodi, en de Commissie kan het schudden. Wel is het goed als alle landen een eigen vrouw of man in de top van de Commissie houden, want de praktijk wijst uit dat er in de lidstaten veel behoefte bestaat om optimaal op de hoogte te blijven van wat er in de Commissie gebeurt en dat kan alleen als je ook in de top van de organisatie zit. In de voorstellen van de Conventie houden alle landen iemand in de top van de Commissie.

De mythe dat een commissaris de ultieme nationale belangenbehartiger is, kan aan de hand van het voorbeeld Bolkestein worden doorgeprikt. Laat ik drie voorbeelden noemen.

Iedere Commissaris heeft een eigen politieke staf, het zogenaamde kabinet. Daar zitten de mensen die voor de Commissaris alle touwtjes van de ondersteunende diensten in handen houden en die goed opletten waar andere Commissarissen mee bezig zijn. De ogen en oren van de Commissaris dus en daarmee een cruciale club voor de lidstaten.

Bolkestein heeft geweigerd, ondanks dringend verzoek van de Nederlandse regering, om een Nederlander tot hoofd van zijn kabinet te benoemen. Het is een Deen geworden. Dat kan natuurlijk, zeker in de ogen van de VVD, nooit een goede belangenbehartiger voor Nederland zijn.

Een tweede voorbeeld. Bolkestein ontpopte zich onlangs in de Financial Times als fel voorstander van verdergaande belastingharmonisatie in de Europese Unie. Hij had daarvoor een zeer degelijke en goed doorwrochte analyse. Maar dit is in Nederland wel vloeken in de kerk. Het kabinet is fel tegenstander van belastingharmonisatie en VVD-leider Zalm krijgt pukkels alleen al bij de gedachte. Hoezo is de Commissaris de belangenbehartiger van zijn lidstaat?

Ook neemt Bolkestein fel stelling tegen de opstelling van de Nederlandse regering in de Europese Conventie. Dat zou allemaal te slap zijn. Hier heeft hij blijkbaar evenmin boodschap aan wat Den Haag vindt.

De VVD profileert zich als de enige partij die keihard voor de belangen van Nederland strijdt, terwijl de rest van de politiek bestaat uit eurofielen die niet aan het nationaal belang denken. Maar omdat het nationaal belang ons juist de kant van Europa opdrijft, komt de VVD met haar bühne-euroscepsis steeds in de problemen. Op het laatste moment gaat de fractie dan mokkend door de bocht, want men gaat het de eigen bewindslieden natuurlijk niet echt moeilijk maken. Tegenover de bevolking heeft men dan goede sier gemaakt met een kritische houding: 'Wij komen tenminste op voor uw belangen'. Maar het enige resultaat is dat men de zorgen van die bevolking alleen maar aanjaagt. Immers door lang te roepen dat het allemaal niet deugt en vervolgens wel akkoord te gaan, voedt de VVD het gevoel dat Europa de mensen van alles door de strot duwt, zonder dat zij daar ook maar enige invloed op hebben. Het is een cynisch en opportunistisch spel, een serieuze politieke partij onwaardig.

Komt er een referendum over de Grondwet, dan kan de VVD geen spelletjes meer spelen en moet de partij kleur bekennen. Het zal mij benieuwen of zij uit populistische overwegingen het Nederlands belang aan hun laars lappen door de Grondwet af te wijzen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden