Euro-commissaris per land werkt averechts

Als iedere lidstaat een eigen commissaris in de Europese Conventie krijgt, zal dat haar gewicht en besluitvaardigheid niet vergroten maar beperken, vindt Frans Timmermans....

Eurocommissaris Bolkestein vindt dat Nederland bij de onderhandelingen over de Europese Conventie per se moet vasthouden aan één commissaris per lidstaat. Als het niet anders kan, moeten we in de slotfase van de onderhandelingen maar accepteren dat er een vaste voorzitter van de Europese Raad komt, als we onze commissaris maar houden.

Als je zo onderhandelt, een maand tevoren via de krant je eindbod communiceren, kan je het maar beter laten.

Evenmin ben ik onder de indruk van Bolkesteins eerdere oproep, nu met steun van de VVD-fractie in de Tweede Kamer, desnoods een veto uit te spreken tegen een vaste raadsvoorzitter.

Een aangekondigd veto dat vervolgens weer van tafel wordt gehaald, zoals Bolkestein doet, ondermijnt je onderhandelingspositie. Vreemd dat de VVD, die op dit punt in Europa een naam heeft opgebouwd, deze les maar niet wil leren.

Bovendien, het aankondigen van een veto is net zo verstandig als het tegen de keeper zeggen in welke hoek je van plan bent de strafschop te schieten. Over veto's spreek je natuurlijk niet, je zorgt er alleen voor dat je ze in je achterzak hebt.

Los van de discutabele tactiek, valt er ook nogal wat af te dingen op de inhoudelijke argumentatie van Bolkestein. Hij pleit voor de handhaving van één commissaris per lidstaat, omdat daarmee de belangen van de kleine landen zouden worden gediend. Ieder land een gelijkwaardige commissaris, zodat ieder land mee kan praten.

Maar de Commissie heeft gewoon geen volwaardig werk voor 25 of meer commissarissen, dus zullen er altijd belangrijke en minder belangrijke portefeuilles te verdelen zijn. Zo ontstaan vanzelf ook spek-en-bonen-commissarissen. Sterker nog, die zijn er al in de huidige Commissie, het feit dat men allemaal mag meestemmen doet daar weinig aan af. Bovendien ontstaat bij een grote en ongestructureerde Commissie precies waar Bolkestein bang voor is: óf de grote landen regelen hun zaakjes buiten het college van commissarissen om, óf ze gaan de Commissie als het speeltje van de kleintjes zien en keren zich van haar af. Dan komen we echt van de regen in de drup.

Dat Bolkestein eerst moppert over de wens van Giscard de grote landen een zwaardere plek in de Commissie te geven en vervolgens de Benelux op de vingers tikt omdat het onvoldoende rekening houdt met de grote landen, is tekenend voor de tegenstrijdigheden in zijn positie.

Het voorstel van de Benelux is een goede basis voor de onderhandelingen. De Commissie wordt kleiner en slagvaardiger. Tegelijkertijd blijven alle lidstaten in het college vertegenwoordigd, waarbij de belangrijke klussen eerlijk worden verdeeld en niemand permanent van de hoofdtafel verwijderd blijft. Belangrijk is ook dat de nieuwe regels pas in 2009 ingaan, zodat de nieuwe lidstaten alle tenminste vijf jaar op voet van volstrekte gelijkwaardigheid in de Commissie vertegenwoordigd zijn. Dan blijft de Commissie nog vijf jaar minder slagvaardig dan mij lief is, maar krijgen de nieuwe leden de kans zich deze belangrijke instelling van binnen uit en op het hoogste niveau eigen te maken. Dat is van het grootste belang voor landen die het al moeilijk genoeg hebben het unieke van de Europese samenwerking te verinnerlijken. Het is kortzichtig te denken dat een Unie met 25 of meer leden kan blijven functioneren volgens de regels die zijn opgesteld voor zes landen.

Rommelen in de marge helpt niet meer, daarom neemt de Conventie alles op de schop. Toevallig of niet, het zijn toch vooral eurosceptici als Bolkestein die alles zoveel mogelijk bij het oude willen laten. Het ergste is dat de discussie over het wel of niet hebben van een eigen commissaris, afleidt van de hamvraag: hoe sterk wordt de Commissie in de toekomst.

Anders dan Bolkestein, ben ik van oordeel dat hier de hoofdinzet van Nederland in het Endspiel van de Conventie op gericht zou moeten zijn. De Commissie moet in een positie worden gebracht, waarin alleen zij wetsvoorstellen mag doen. Dat leidt meteen tot een versterking van het Europese Parlement, omdat het medewetgever is. Hiermee is de democratie gediend, alsmede de transparantie, omdat de Conventie het er al over eens is dat het hele wetgevingsproces, ook in de Raad van Ministers, in het openbaar zal plaatsvinden.

Door een sterke Commissie, die ook een groot deel van de uitvoerende macht in Europa toebedeeld moet krijgen, kunnen wij de rol van de Raad inperken. De macht in Europa verschuift naar de Raad omdat deze instelling in toenemende mate niet alleen medewetgever, maar ook steeds vaker medebestuurder is. Voor een deel is dit proces een natuurlijke stap in een groter wordend Europa dat zich op andere taken richt dan het wegnemen van barrières voor de economische integratie.

Lidstaten, daartoe aangespoord door de nationale parlementen en de publieke opinies, willen steeds nadrukkelijker de vinger aan de pols houden. Daar is niet mis mee, het is zelfs noodzakelijk wil de Europese overheid niet nog verder losgezongen raken van de burgers die zij vertegenwoordigt. Zeker in de nieuwe lidstaten zal het een tijdje duren voordat men zich gemakkelijk voelt bij het overdragen van delen van een soevereiniteit die pas zo kort geleden is verworven. Dat maakt de Raad ook tot een belangrijkere instelling.

Bij een Unie van 25 lidstaten, met vele kleintjes en een paar groten, zal bovendien het relatieve gewicht van de groten toenemen. De taak van de landen met geloof in het communautaire Europa - en dat zijn niet alleen de kleintjes, daar horen ook Duitsland en in zeker mate Italië bij - is ervoor te zorgen dat het nieuwe evenwicht tussen de instellingen de verwezenlijking van het integratie ideaal mogelijk blijft maken.

Hoeksteen van deze inzet is een Commissie die haar bestuurskracht ziet toenemen en dat is niet hetzelfde als één commissaris per lidstaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden