Euforische stemming in Jerevan: Armenië durft te dromen van een nieuw bewind

Demonstrerende Armeniërs willen nog niet van een overwinning spreken, maar alles wijst erop dat de oligarchen van de Republikeinse Partij de macht opgeven. Zonder slag of stoot. Maar: 'Als ze geen woord houden, wordt de situatie grimmiger.'

Oppositieleden Nikol Pasjinjan wordt in de Armeense hoofdstad Jerevan begroet door een aanhanger. Mogelijk wordt Pasjinjan dinsdag benoemd tot premier. Foto Reuters

Armen Grigorjan had niet gedacht dat hij zo ver zou komen toen hij in maart rode wijn dronk in The Coast, een bar in het centrum van de Armeense hoofdstad Jerevan. Met vijf jonge medestanders besprak hij mogelijkheden om de regering van het land omver te werpen. Nu is het twee maanden later en zit Grigorjan ontspannen op het terras van The Coast met een glas ijskoffie, als een van de leiders van de revolutie.

De premier is afgetreden. De partij die het land al twee decennia bestuurt, wankelt. En meer dan honderdduizend mensen uit alle lagen van de samenleving hebben zich aangesloten bij de protestbeweging, hopend op een nieuw Armenië.

'Dit was mijn droom toen we hier in maart zaten', zegt Grigorjan. Maar de droom is nog niet afgelopen. 'Ik hoop dat de regeringspartij niet met vuur gaat spelen.'

In de straten van Jerevan hangt een euforische stemming. Demonstranten spelen volleybal op het plein voor het regeringsgebouw. Bij de taalkundige universiteit dansen studenten in Armeense vlaggen. Op de terrassen blikken inwoners terug op de historische gebeurtenissen van de afgelopen dagen, in een korte pauze van de revolutie. 'Vroeger kwam ik altijd bekenden tegen bij demonstraties', klinkt het bij een van de tafeltjes van The Coast. 'Nu bijna niemand. Want de hele bevolking staat op straat.'

En toch spreekt niemand nog van de overwinning. Alles wijst erop dat die dinsdag binnengehaald wordt met de benoeming van oppositieleider Nikol Pasjinjan tot interim-premier. Dan moet de regerende Republikeinse Partij wel woord houden en instemmen met die benoeming. Eerder deze week hield de partij dat voorstel onverwachts tegen.

'Als dat weer gebeurt, wordt de situatie grimmiger', zegt Grigorjan op het terras van The Coast. 'Dan gaan mensen naar de huizen van de partijleden.'

Sinds woensdag is het duidelijk dat de controle over de rechtsorde in Armenië niet meer bij de regeringspartij ligt, maar bij Nikol Pasjinjan. De oppositieleider liet woensdag wegen en overheidsgebouwen blokkeren, bracht het treinverkeer tot stilstand en overtuigde Armenen om te staken.

Als onze oppositieleider Nikol zegt dat we iets moeten doen, dan doen we het Foto Tom Vennink

'Als Nikol zegt dat we iets moeten doen, dan doen we het', zegt Norayr Mnatsakanjan aan een ander tafeltje op het terras van The Coast, door sommige demonstranten omgedoopt tot bolwerk van de revolutionairen. Mnatsakanjan (26) is demonstrant van het eerste uur en noemt de oppositieleider bij de voornaam, net als andere demonstranten. In zijn koelkast staat al dagen een fles champagne te wachten, vertelt hij. 'Ik hoopte dat ik hem deze week zou ontkurken, maar nu hoop ik op komende dinsdag.'

Vrijmarkteconomie

De fles champagne in de koelkast van de jonge econoom vertelt het verhaal achter de revolutie. Hij komt van een bedrijf in handen van een oligarch die banden heeft met de Republikeinse Partij. Dat geldt voor de meeste producten in de winkelstraten en supermarktschappen. En ook voor de zakjes suiker op de terrastafeltjes van The Coast.

Sinds de onafhankelijkheid in 1991 is vrijwel alle economische en politieke macht in handen van mensen in en rondom de partij van Serzj Sarkisjan, de politicus die in april de woede van het volk op zijn hals haalde door een tienjarig presidentschap in te ruilen voor het premierschap.

'In dit land kom je om van de honger als je geen producten van oligarchen koopt', zegt Grigorjan. Hij en de andere revolutieleiders willen een vrijemarkteconomie in Armenië.

Voor het eerst lijken hervormingen in die richting realistisch. Eerdere pogingen tot een machtsomwenteling mislukten. Demonstraties tegen de Republikeinse Partij in 2008 eindigden in een tragedie: tien mensen kwamen om bij botsingen tussen demonstranten en de politie.

Nu lijkt de regeringspartij geïsoleerd. Er zijn geen tegenprotesten en de kans op een ingreep van de politie lijkt klein. 'Nieuw geweld zal door de hele Armeense bevolking en diaspora gezien worden als een regelrechte schande voor de leden van de Republikeinse Partij', zegt Vardan Haroetjoenjan, mensenrechtenbeschermer bij het Centrum voor Recht en Vrijheid. 'Het magazijn van de Republikeinse Partij is leeg.'

Die partij waarschuwt dat de demonstraties de nationale veiligheid in gevaar brengen. Buurland en aartsvijand Azerbeidzjan zou van de onrust kunnen profiteren door een offensief te beginnen in Nagorno-Karabach, een Armeense enclave in Azerbeidzjan waar sinds 1988 wordt gevochten tussen de twee landen. De demonstranten erkennen het gevaar, maar zien maar één mogelijkheid om dat gevaar te beperken: de regeringspartij moet zo snel mogelijk naar de wil van het volk luisteren.

Rusland

Ik hoop dat de regeringspartij niet met vuur gaat spelen Foto Tom Vennink

Kunnen buitenlandse machten de revolutie nog sturen? Moskou lijkt zich minder te bemoeien met de revolutie in Armenië dan met revoluties in andere voormalige Sovjet-republieken, zoals Georgië en Oekraïne. Wel vloog de Armeense minister van Buitenlandse Zaken vorige week naar Moskou voor besprekingen. En de opgestapte premier Serzj Sarkisjan is door de Republikeinse Partij vervangen door waarnemend premier Karen Karapetjan, een oud-bestuurder van het Russische staatsbedrijf Gazprom.

Maar ook oppositieleider Nikol Pasjinjan voerde gesprekken met de Russen in de Russische ambassade in Jerevan. Hij zegt daar garanties gekregen te hebben dat Rusland zich niet zal bemoeien met de revolutie in Armenië.

Op het terras vertelt Armen Grigorjan dat hij al weken telefoontjes krijgt vanuit Moskou, Brussel en Washington. 'Ik vertel iedereen dat dit een binnenlandse aangelegenheid is van Armenië. Geen anti-Russische of pro-westerse revolutie.'

De Maidan-revolutie die in 2013 in Oekraïne begon, was een van de belangrijkste lessen geweest voor de mensen die in maart bijeenkwamen in The Coast, vertelt Grigorjan. 'We begrijpen donders goed dat een revolutie volledig kan ontsporen zodra die een rol gaat spelen op de internationale agenda.'

Man van het volk

Hij heeft een wilde baard, draagt camouflageshirts en op zijn hoofd rust een zwart petje: de leider van de Armeense revolutie is gemakkelijk te herkennen tussen de demonstranten. Dat uiterlijk past bij het imago dat oud-journalist Nikol Pasjinjan (42) wil uitstralen: man van het volk, niet van de regerende Republikeinse Partij. 

Leden van die partij staan bekend om hun luxueuze levensstijl en vriendschappen met oligarchen. Om het verschil met de regeringspartij te onderstrepen legde Pasjinjan in april een veertiendaagse voettocht af van Gyumri, de tweede stad van Armenië, naar de hoofdstad Jerevan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.