EU zoekt betere vorm voor sancties

Om een herhaling van 'Oostenrijk' te voorkomen, willen de EU-lidstaten een procedure voor de bestraffing van een land dat de mensenrechten schendt ....

Hoe nu verder? Dat is de belangrijkste vraag waarvoor de Europese Unie zich gesteld ziet, nadat zij dinsdagavond een einde maakte aan de sancties tegen Oostenrijk. Over één ding is achter de schermen iedereen het eens: de affaire-Oostenrijk heeft geen winnaars, maar alleen verliezers opgeleverd.

De Oostenrijkse regering doet alsof ze gewonnen heeft, een onbegrijpelijke reactie. De reputatie van Wenen heeft de afgelopen zeven maanden schade opgelopen. Het land heeft het imago gekregen van een natie waar extreem-rechts aan de macht is. Een relatief positieve rapportage van het comité van wijzen, dat in opdracht van de EU de mensenrechtensituatie in Oostenrijk onderzocht, doet daar niets aan af.

Frankrijk, de felste voorstander van harde sancties, heeft eveneens in het stof gebeten. Parijs moest inbinden omdat de sancties zijn ingetrokken terwijl de belangrijkste voorwaarde - het verdwijnen van de extreem-rechtse FP & Ouml; uit de regering - niet is ingewilligd.

De strafmaatregelen tegen Oostenrijk hebben diepe wonden geslagen in de EU. De drie wijzen hebben zich ontpopt als heelmeesters. De belangrijkste aanbeveling die zij doen is dat situaties zoals in Oostenrijk in de toekomst volgens vaste richtlijnen behandeld moeten worden. Geen ad hocmaatregelen meer, waar een geur van politiek opportunisme omheen hangt, maar een vaste procedure, die de rechten en plichten van alle betrokkenen vastlegt.

Op de achtergrond speelt de vrees mee dat binnen niet al te lange tijd ook in Italië een twijfelachtige partij in een regeringscoalitie zal stappen. Niemand wil een herhaling van de ruzies rondom de Oostenrijkse kwestie .

Daarom heeft de Unie gretig het advies van de wijzen overgenomen. 'Het past ons om een vervolg te geven aan het denkproces in de Unie over de wijze waarop analoge situaties voorkomen, gevolgd, gewaardeerd en behandeld moeten worden', verklaarde Frankrijk dinsdagavond.

België, ook voorstander van de harde lijn, dringt al maanden aan op aanpassing van artikel 7 van het Verdrag van de EU. Dit artikel gaat over de maatregelen die de Unie kan nemen als een lidstaat mensenrechten schendt. Artikel 7 bepaalt dat een lidstaat in het uiterste geval het stemrecht binnen de Unie kan kwijtraken. Alle overige lidstaten moeten eerst hebben vastgesteld dat er een 'serieuze en voortdurende' schending van mensenrechten plaatsvindt. Vervolgens dient een meerderheid te stemmen voor opschorting van het stemrecht.

België vindt dat er twee grote bezwaren kleven aan deze procedure. Op de eerste plaats kan zij pas in werking treden als er 'serieuze en voortdurende' overtredingen van mensenrechten worden gesignaleerd. Zij kan niet worden gebruikt bij minder ernstige, maar toch zorgwekkende ontwikkelingen zoals in Oostenrijk . België pleit voor sancties die minder streng zijn .

Inmiddels heeft de Belgische benadering navolging gevonden bij de meeste andere landen van de Unie. In Nice, in december van dit jaar, vergaderen de lidstaten over aanpassingen van het Verdrag. Hoogstwaarschijnlijk zal er dan ook een nieuw artikel 7 op tafel liggen, waarvoor nu al voorstellen circuleren in Brussel.

De belangrijkste aanpassing zou kunnen zijn dat er niet eerst serieuze en voortdurende overtredingen nodig zijn voordat de EU in actie kan komen. De dreiging van een overtreding is voldoende. Die kan dan worden gevolgd door een passende aanbeveling aan het betreffende EU-lid . Volgens Brusselse diplomaten wordt nu nog gesteggeld over de vraag of een 'aanbeveling' wel hard genoeg is, maar volgens een deelnemer aan het overleg heeft die zinsnede een grote politieke lading. 'Het land krijgt in het openbaar een tik op de vingers van zijn collega-lidstaten', zegt hij. De meeste landen kunnen zich vinden in zo'n wijziging van het Verdrag, ook al betekent dat opnieuw een verlies aan politieke soevereiniteit. 'Niemand wil een herhaling van Oostenrijk', aldus een diplomaat. 'Dit was eens en nooit weer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden