EU wil niet jammerend aan de zijlijn staan

Vol ergernis over het onderonsje tussen de Amerikaanse president Bush en de Israëlische premier Sharon arriveerden de 25 Europese ministers van Buitenlandse Zaken vrijdag in het Ierse plaatste Tullamore....

Bart Dirks

Vanwege hun halfjaarlijkse retraite waren de bewindslieden naar de geboorteplaats getogen van Brian Cowen, de Ierse minister van Buitenlandse Zaken. Sinds 1974 bespreken ze zo, op informele wijze in het land dat de EU voorzit, de toestand in de wereld.

Het werd vooral een exercitie 'hoe blijven we mondiaal een mondje meepraten'. Daarom wisselden de bewindslieden ideeën uit over hoe de Verenigde Naties kunnen worden hervormd – de Unie beseft dat ze alleen zo een rol op het wereldtoneel kan spelen. Washington lijkt sinds de Irakoorlog juist vaker te kiezen voor een 'multilateralisme à la carte': samenwerken als dat kan, en anders op eigen houtje opereren.

Om die reden was de steun van Bush aan Israël om op punten af te wijken van de routekaart voor vrede in het Midden-Oosten, bij de Europese ministers niet in goede aarde gevallen. De Amerikaanse steun voor het eenzijdige Israëlische vredesplan heeft 'nogal wat schade' veroorzaakt, zei eurocommissaris Chris Patten. De EU zal moeten helpen die schade te herstellen.

Volgens Patten denken Arabische landen nu dat de VS het beleid van de afgelopen veertig jaar hebben afgezworen, 'op het gebied van VN-resoluties, de Osloakkoorden en de routekaart'.

Dat andere beleid dreigt de rol van de EU te marginaliseren. Eensgezind riepen de ministers dat vrede in het Midden-Oosten alleen mogelijk is als de routekaart wordt gevolgd die is uitgezet door de VN, VS, Rusland én de EU.

Die boodschap was echter niet alleen bestemd om het vredesproces te helpen. Het was net zo goed een poging van de EU om haar eigen rol in de wereld te onderstrepen.

Al te veel tegenwicht zou die rol eerder kwaad dan goed doen. De slotverklaring van de 25 EU-landen van zaterdag was dan ook aanzienlijk milder dan de eerdere kritiek. De twee A4'tjes benadrukken ook de positieve kansen van de historische ommezwaai van het Witte Huis. De mogelijke terugtrekking van Israël uit de Gaza-strook wordt toegejuicht als een doorbraak. Over de annexatie van zes mogelijke kolonies op de Westoever, zwijgt de verklaring.

'We willen positief reageren met kritische kanttekeningen', vatte de minister van Buitenlandse Zaken Bot het samen. 'Israël en de VS bepalen nu het spel. Dat is voor de EU des te meer reden om nu niet jammerend aan de zijlijn te gaan staan.'

Nu afhaken zou averechts werken, beseffen de Europese bewindslieden. Bovendien, wat heeft de EU voor machtsmiddelen achter de hand? 'Geen', beaamde Bot. 'Behalve dan dat we grote betalers zijn' aan de heropbouw van de regio.

Makkelijker lijkt het op het eerstegezicht voor de EU om hard uit te varen tegen Kosovo. Of tegen de militaire junta in Birma: er komen geen topontmoetingen tussen de EU en de Aziaten als Birma zich bij het gezamenlijk ASEMoverleg denkt te kunnen aansluiten zonder eerst democratische hervormingen door te voeren.

Bot, die in Tullamore deze eis als aanstaande EU-voorzitter Nederland mede formuleerde onder druk van de Tweede Kamer, zei de 'volledige steun' te hebben van zijn Europese collega's. Tegelijk maakten andere lidstaten echter duidelijk niet tot elke prijs het geheven vingertje tegen Birma te willen heffen.

Een Amerikaanse president kan het zich veroorloven zijn eigen weg te kiezen. Maar 25 Europese ministers moeten telkens weer zoeken naar 'elegante en diplomatieke' oplossingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden