EU wil dat Noord-Afrika zelf alle migranten uit zee gaat redden

Achter de wrakke migrantenbootjes en reddingsschepen op de Middellandse Zee, doemen de contouren op van het toekomstige Europese asielbeleid. Ook letterlijk 'achter', want het doel van de EU is dat migranten vooral in Afrika blijven. Opvallend genoeg was dit het minst controversiële onderwerp dat de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken donderdag bespraken.

Voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie in Tallinn, Estland Beeld afp

'Zeer eensgezind' waren de bewindslieden in de Estse hoofdstad Tallinn over de migratievoorstellen van de Europese Commissie. Terwijl die bij vluchtelingenorganisaties tot grote woede leiden. 'In plaats van mensenlevens te redden en veiligheid te bieden, geven de ministers schaamteloos voorrang aan roekeloze deals met Libië in een wanhopige poging te voorkomen dat vluchtelingen en migranten Italië bereiken', aldus Amnesty International. Volgens Amnesty hebben minister Blok en zijn EU-collega's doden op hun geweten. Dit jaar verdronken al tweeduizend migranten op weg naar Italië.

De ministers kiezen echter unaniem voor een beleid waarin Libië, Egypte, Tunesië, Algerije en andere Afrikaanse landen het centrum worden van het Europese asielbeleid. Voorkomen moet worden dat migranten überhaupt de oversteek naar Italië wagen. Ze moeten niet van huis vertrekken en als ze dat toch doen, worden ze tegengehouden en opgevangen in veilige landen en kampen in Noord-Afrika waarna de lidstaten de echte vluchtelingen (en mogelijk wat economische migranten) uitnodigen om zich legaal in Europa te vestigen. Ruwweg zoals de Unie de stroom vluchtelingen van Turkije naar Griekenland in 2016 drooglegde.

Concreet willen de ministers dat Libië, Egypte en Tunesië straks zelf migranten oppikken uit de Middellandse Zee en ze naar de eigen havens brengen. De EU gaat helpen (met mensen en geld) om de grens in Zuid-Libië beter te bewaken zodat migranten de mensensmokkelaars bij de kust niet meer bereiken. Economische migranten die toch in Italië arriveren, worden direct teruggestuurd. Er komt geld voor betere opvangcentra in de Afrikaanse landen. Bovendien beloofden de ministers de miljarden voor het in 2015 opgerichte Afrika-investeringsfonds nu echt op tafel te leggen.

Nieuw hervestigingsprogramma

Maar tegenhouden en terugsturen alleen helpt niet, weten de ministers. De Spaanse enclaves Ceuta en Melilla in Marokko vormen wat dat betreft een schrijnend voorbeeld: hoe hoger de hekken, hoe wanhopiger de klimpogingen. De ministers zetten daarom een deurtje open naar een nieuw hervestigingsprogramma. Afgelopen twee jaar kwamen er zo op legale manier 17 duizend vluchtelingen naar de lidstaten.

Hoe boos Amnesty ook is, verbaasd kan de mensenrechtenorganisatie niet zijn. Vorige maand gaven de Europese regeringsleiders hun zegen aan een ruimere interpretatie van wat een 'veilig land' is om migranten op te vangen. In januari zeiden bondskanselier Merkel en de Maltese premier Muscat dat 'humanitaire corridors' in Afrika dé oplossing zijn om te voorkomen dat de Middellandse Zee verandert in een kerkhof.

Het Nederlandse kabinet presenteerde in september 2015 eenzelfde idee in zijn beruchte 'asielbrief' waarin het foeilelijke woord 'overdrukventiel' werd geïntroduceerd voor het legaal opnemen van migranten. VVD-Kamerlid Azmani, in maart 2015 weggehoond vanwege zijn 'Afrika eerst'-plan, moet zich inmiddels een visionair voelen.

De opvang in Afrika is echter niet direct iets voor morgen. Zo onderhandelt de EU al jaren vruchteloos met Tunesië over het terugnemen van de eigen burgers. Duitsland weet daar alles van: de dader van de aanslag op de Kerstmarkt in Berlijn was een Tunesiër die terug moest, maar waarvoor Tunis de papieren weigerde te verstrekken. En in Libië is nog geen begin van een stabiele regering.

Ondertussen - en dat kan nog jaren duren - zal vooral Italië opdraaien voor de opvang van de migranten. Dit jaar arriveerden daar al 85 duizend, merendeels economische migranten, een record. De Italiaanse minister Minniti vond echter geen gehoor voor zijn indringende oproep dat andere landen meer migranten overnemen of hun havens openstellen voor de reddingsboten. Wel komt er een gedragscode voor de vluchtelingenorganisaties die met eigen boten tot vlak onder de Libische kust de migranten oppikken. Dat wordt verboden als het aan de Italianen ligt. Zo niet, dan komen die reddingsschepen de Italiaanse havens niet meer in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden