EU wacht taaie onderhandeling met Turkije

De EU-lidstaten hebben donderdagavond in Brussel hun positie bepaald ten opzichte van het Turkse migratievoorstel. Ze gaven EU-president Tusk het mandaat om vrijdagochtend de onderhandeling met de Turkse premier Davutoglu voort te zetten. Om 13.00 uur moet hij verslag uitbrengen aan de Europese leiders. Alle knelpunten moeten nog worden uitonderhandeld, zei Merkel donderdagnacht. De Volkskrant deed live verslag. Lees het hieronder terug.

In het midden EU-president Tusk tussen regeringsleiders Rutte (links) en de Spaanse premier Rajoy (met hand op arm van Rutte). Beeld anp

De regeringsleiders hebben Tusk een mandaat gegeven om vrijdagochtend de onderhandelingen aan te gaan met de Turkse premier Davutoglu. Van definitieve overeenstemming tussen de 28 lidstaten is nog geen sprake. Eerst mag Tusk samen met Commissievoorzitter Juncker en Rutte (vanwege zijn rol als tijdelijk EU-voorzitter) nieuwe gesprekken voeren met Turkije. Wat daar uitkomt moet hij om 13.00 uur voorleggen aan de Europese leiders.

De onderhandeling met de Turken zal alles behalve makkelijk worden, zei de Duitse bondskanselier Merkel. Zij gaf donderdagnacht wel een korte persconferentie. Alle knelpunten moeten nog uitonderhandeld worden, stelde ze: de Europese miljarden voor Turkije, het vrij reizen voor Turkse toeristen in de EU, de versnelling van gesprekken over Turks EU-lidmaatschap.

De 28 Europese regeringsleiders hebben een gezamenlijk standpunt bereikt in de onderhandeling met Turkije over de vluchtelingencrisis, twittert de Luxemburgse premier Xavier Bettel. Morgenochtend zal EU-president Tusk het Europese standpunt voorleggen aan de Turkse premier Davutoglu.

Ook premier Rutte schuift morgenochtend bij het gesprek met Davutoglu aan. In tegenstelling tot eerdere berichten geeft hij vannacht toch geen persconferentie.

De lunch met de 28 EU-leiders staat vrijdag gepland voor 13.00 uur, twittert een woordvoerder van Cyprus. Waarschijnlijk vinden in de uren daarvoor gesprekken plaats tussen onder meer EU-president Tusk en de Turkse premier Davutoglu. Mocht hij er met Davutoglu uitkomen dan moet hij eerst terug naar de Europese leiders om alles af te stemmen. Vervolgens volgt een laatste onderhandelronde met de 28 lidstaten én Turkije.

De vergadering van de 28 regeringsleiders zit erop, twittert de woordvoerder van EU-president Tusk. De EU-president geeft dit keer geen persconferentie. Morgen gaan ze in gesprek met de Turkse premier Davutoglu om tot een definitief asielakkoord te komen.

Premier Rutte geeft wel een persconferentie, maar naar verluidt zal hij het kort houden.

De leider krijgen nu vanwege St Patrick's Day op verzoek van de Ierse leider Enda Kenny Ierse koffie geserveerd, twittert FT-correspondent Peter Spiegel. Een teken dat het einde van het gesprek in zicht is?

Overeenstemming tussen de 28 Europese regeringsleiders lijkt aanstaande, meldt onze correspondent in Brussel Marc Peeperkorn. 'Naar verluidt zijn de EU-leiders het min of meer eens.' De meesten zouden zich kunnen vinden in de ontwerptekst zoals EU-president Tusk die heeft opgesteld.

De gesprekken zijn nog gaande, momenteeel nog zonder de Turkse premier Davutoglu. Aanvankelijk ging het gerucht dat hij vannacht al met Tusk zou gaan onderhandelen, maar daar lijkt toch geen sprake van. Waarschijnlijker is het dat Davutoglu morgenochtend om tafel gaat met Tusk, Europees Commissievoorzitter Juncker en tijdelijk EU-voorzitter Rutte.

Davutoglu kan in dat gesprek zijn reactie geven op het voorstel van de lidstaten. Vervolgens gaan de 28 regeringsleiders in conclaaf. Tot slot moet de deal in een meeting tussen de EU-landen en Davutoglu worden beklonken. Zo ver is het nog lang niet. Vooralsnog is het wachten op meer berichten vanuit de vergaderzaal.

De Franse premier Francois Hollande, Martin Schulz, voorzitter van het Europese Parlement en de Duitse bondskanselier Merkel op de EU-top Beeld anp

De voorbereidingen in Turkije om vluchtelingen op te vangen die door Europa worden teruggestuurd, zijn al jaren in volle gang, schrijft Turkije-correspondent Kees Elenbaas. In december 2013 bereikten Turkije en Europa hierover al een vrijwel vergeten principeakkoord.

Met de bouw van opvangcentra was toen zelfs al begonnen. Zodra er in Brussel een definitieve deal wordt gesloten, kunnen de eerste vluchtelingen terug naar één van de zeven centra in Turkije die voor een belangrijk deel met Europees geld zijn gebouwd.

'Dit project is samen gefinancierd door de EU en de republiek Turkije', staat er op een groot bord voor het gloednieuwe opvangcentrum in Pehlivankoy. Voorlopig zit er niet meer dan een eenzame politieagent in het wachtlokaal bij de poort en zijn een aantal werklui bezig met de planten in het perk rond de kinderspeelplaats.

Er wordt inmiddels gesproken over de ontwerptekst voor Turkije. Volgens bronnen wijkt de nieuwe ontwerpverklaring niet veel af van de verklaring van gisteren.

Brussel-correspondent Marc Peeperkorn: 'Duidelijk is dat er twee grote problemen zijn: logistiek operationeel: hoe gaat Griekenland de asielverzoeken afhandelen en hoe gaat het terugsturen in zijn werk?'

Daarvoor zijn volgens de Europese Commissie tientallen rechters, honderden asielexperts, terugkeerambtenaren, tolken en hulpverleners nodig. ‘We moeten een compleet nieuw ambtelijk apparaat in de Griekse staat opbouwen’, aldus een EU-ambtenaar.

'Daarnaast moet ook Cyprus overtuigd worden. Turkije wil op korte termijn de onderhandelingen voor toetreding tot de EU openen op vijf nieuwe beleidsterreinen. Cyprus is tegen zolang Ankara Cypriotische schepen en vliegtuigen de toegang tot Turks grondgebied ontzegt en geen aanstalten maakt de bezetting van Noord-Cyprus te beëindigen.'

De Europese Commissie heeft herhaald wat Frans Timmermans gisteren zei: als er nu geen akkoord komt, wordt Idomeni de Europese norm. In deze Griekse grensplaats zijn duizenden migranten gestrand. 'Dat is geen acceptabele weg vooruit in het immigratiebeleid', zei Timmermans gisteren.

De Tukse premier Ahmet Davutoglu (R) en EU-voorzitter Donald Tusk tijdens een eerdere ontmoeting Beeld anp

De Europese leiders zitten aan het diner. Hieronder het menu:

De Turkse premier Davutoglu heeft inmiddels gereageerd in aanloop naar het overleg van morgen, waarbij hij samen met de 28 EU-leiders tot een akkoord probeert te komen. Davutoglu ziet, net als een aantal Europese leiders, obstakels bij het vormen van een deal.

'Ik deze punten al over de telefoon besproken met de Duitse bondskanselier Merkel en EU-voorzitter Tusk afgelopen week', zei Davutoglu tegen Reuters voordat hij naar Brussel vertrok.

'Het lot van de Europese Unie en Turkije kan niet gescheiden worden', aldus Davutoglu. 'Turkije zal in ieder geval geen depot voor vluchtelingen worden als de deal wordt gemaakt.'

Volkskrant-cartoonist Bas van der Schot heeft zo zijn eigen kijk op de Turkije-deal.

Beeld Bas van der Schot

Het is de EU-leiders er alles aan gelegen om vannacht al tot een uiteindelijke ontwerptekst te komen. De verwachting is dat de Turkse premier Davutoglu als hij in Brussel aankomt rond middernacht aanschuift bij EU-voorzitter Tusk.

Brussel-correspondent Marc Peeperkorn: 'Zij zullen dit bilateraal overleg gebruiken om er met z'n tweeën uit te komen. Want wat Tusk wil voorkomen is dat ze morgenochtend met alle 28 leden nog in discussie moeten met de Turkse premier. Dus in het ideale scenario komen Tusk en Davutoglu er vannacht nog uit. Dan hoeven de Europese leiders er morgen alleen nog handtekening onder te zetten.'

Jean-Claude Juncker (L), premier Rutte en EU-voorzitter Donald Tusk (R) Beeld anp

Terwijl de Duitse bondskanselier er in Brussel probeert uit te komen met de Turkse premier Davutoglu, trekt het Duitse magazine Der Spiegel de Turkse correspondent terug uit Istanbul. Spiegel-hoofdredacteur Florian Harms vreest dat journalist Hasnain Kazim niet meer welkom is in het land, nadat zijn accreditatie werd afgewezen.

Harms in een statement: 'We hebben uit het gedrag van de Turkse autoriteiten geconcludeerd dat onze correspondent niet meer welkom is.'

Journalisten en media staan op gespannen voet in Turkije. Twee weken geleden nog werd de regeringskritische krant Today's Zaman onder staatstoezicht geplaatst. Hoofdredacteur Abdülhamit Bilici werd ontslagen. Een paar dagen later werd ook het persbureau Cihan onder het toezicht van de Turkse regering geplaatst.

Kazim is nu gestationeerd in Wenen.

Zaman Vandaag

Zaman Vandaag, de Nederlandse editie van de monddood gemaakte Turkse krant, zal in de toekomst misschien onder een andere naam verschijnen. 'Als wij worden geassocieerd met een staatskrant, dan heeft dat zeker nadelen', zegt hoofdredacteur Mehmet Cerit in de Nieuwsbreak.

EU-leiders zijn niet al te optimistisch gestemd. De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei voorafgaand aan de top: 'Ik geloof dat het tot de mogelijkheden behoort dat het lukt een deal te vinden.' Ze had het over 'gecompliceerde en intensieve gesprekken' die de EU-leiders tegemoet gaan.

Er zitten juridisch en ook organisatorisch nogal wat haken en ogen aan de deal. Xavier Bettel, de premier van Luxemburg, zei er nog niet van overtuigd te zijn dat de afspraken juridisch houdbaar zijn. 'Ik wil daar wel garanties voor.' De Belgische premier Charles Michel ziet 'liever geen deal dan een slechte'. Hij is er nog niet zeker van dat Turkije gaat leveren.

De Duitse bondskanselier Merkel voorafgaand aan de EU-top Beeld anp

Terwijl de Europese regeringsleiders zich vanavond buigen over de ontwerptekst voor een deal met Turkije, komt EU-buitenlandchef Federica Mogherini met een statement over Israël.

De Israëlische beslissing om een deel van de Westelijke Jordaanoever te claimen roept volgens haar vragen op over de Israëlische bereidheid om toe te werken naar een tweestatenoplossing.

Morgherini: 'Iedere beslissing die leidt tot verdere uitbreiding van de nederzettingen, die illegaal zijn onder het internationale recht en een obstakel voor verdere vredesonderhandelingen, zal de partijen alleen maar verder uit elkaar drijven. De Europese Unie blijft sterk gekant tegen het Israëlische nederzettingenbeleid.'

EU-buitenlandchef Federica Mogherini Beeld anp

Nederland is voorzitter van de Europese Unie, maar zijn we ook de baas? In onderstaand uitlegfilmpje zetten we nog een keer uiteen hoe het ook alweer zat met de machtsverhoudingen in de Europese Unie.

Voordat de ontwerptekst voor een akkoord met Turkije ter sprake komt, overleggen de EU-leiders eerst over andere onderwerpen. Nu op de agenda: de Europese economie.

Vanavond tijdens het diner gaan de 28 EU-leiders met elkaar in overleg op een nieuwe ontwerptekst op tafel te krijgen. Er zijn twee punten die waarschijnlijk de meeste tijd in beslag gaan nemen, zegt Brussel-correspondent Marc Peeperkorn.

Ten eerste is er Cyprus, dat een mogelijke versnelling van de onderhandelingen over een Turks EU-lidmaatschap kan blokkeren. De Turkse premier Davutoglu eist dat de EU haast maakt met haar belofte uit oktober vorig jaar om de toetredingsonderhandelingen 'nieuw leven in te blazen'. Hij wil op korte termijn de onderhandelingen openen op vijf nieuwe beleidsterreinen Cyprus is tegen zolang Ankara Cypriotische schepen en vliegtuigen de toegang tot Turks grondgebied ontzegt en geen aanstalten maakt de bezetting van Noord-Cyprus te beëindigen. Nicosia kan rekenen op de steun van de andere lidstaten.

Ten tweede is er ook nog niet besloten op welke dag het akkoord van kracht zou moeten gaan. ‘Volgens betrokkenen wordt er gesproken over maandag of dinsdag. Dat moet natuurlijk wel haalbaar zijn. Aan de andere kant willen ze niet te lang wachten. Als ze te lang wachten kan dat een aanzuigende werking hebben’, aldus Peeperkorn.

De Cypriotische president Anastasiades Beeld anp

Cyprus heeft vandaag nog maar eens aangegeven dat het een veto uitspreekt over een mogelijk versneld toetreden van Turkije tot de EU als Turkije Cypriotische schepen en vliegtuigen de toegang tot Turks grondgebied blijft ontzeggen.

De Cypriotische president Anastasiades eist deze politiek gevoelige concessies van Ankara voor hij zijn ja-woord geeft. 'Turkije moet de relatie met Cyprus normaliseren. Iets wat op dit moment nog niet gebeurt.'

Nicosia kan rekenen op de steun van de andere lidstaten.

'Het is nog geen gelopen race', zei premier Mark Rutte Brussel voorafgaand aan de top. Maar dat er definitieve afspraken moeten komen is 'cruciaal', aldus de premier. 'Er is geen alternatief.'

Een van de omstreden onderdelen van de migratiedeal is het terugnemen door Turkije van alle migranten die naar de Griekse eilanden overvaren. Daarvoor moet zowel Griekse als Turkse wetgeving worden aangepast. Met de voorwaarden voor visumliberalisatie voor Turken wordt niet 'gemarchandeerd', onderstreepte Rutte. Alle betrokkenen werken volgens de premier ondertussen 'verschrikkelijk hard' om het akkoord met Turkije te kunnen beklinken.

Rutte wilde niet zeggen of het de laatste kans is, maar zei niet in te zien hoe het later alsnog tot een succes kan komen. 'Er zal echt nog veel moeten gebeuren, vandaag met de 28 EU-landen en morgen met Turkije. Het worden twee lange dagen.'

Weinig speelruimte Rutte

De druk om tot een akkoord te komen is immens, maar de Turkse eisen vallen slecht bij veel landen. De Tweede Kamer gunt Rutte weinig speelruimte.

EU-president Donald Tusk, die de top van regeringsleiders en staatshoofden leidt, toonde zich vanmiddag 'meer voorzichtig dan optimistisch' over het slagen van de top.

'Alleen als we samen werken op een coöperatieve manier en ons hoofd koel houden, zullen we slagen', zei hij. Tusk had het over 'moeilijke gesprekken'. Eerder had Tusk al gewezen op het feit dat 'de catalogus van onderwerpen die opgelost moet worden voordat een deal gesloten kan worden, lang is'.

EU-president Donald Tusk Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden