EU vreest vertraging en frustratie in Brexitonderhandelingen door wankele positie May

Ook bij de EU in Brussel stonden ze raar te kijken van de Britse stembusuitslag. De onderhandelingen over de uittreding van het Verenigd Koninkrijk staan immers op het punt te beginnen.

Marc Peeperkorn en Arie Elshout
Demonstranten tegen Theresa May op Downing Street in Londen. Beeld epa
Demonstranten tegen Theresa May op Downing Street in Londen.Beeld epa


De EU vreest voor vertraging en oplopende frustratie bij de komende Brexitonderhandelingen nu de verzwakte positie van de Britse premier May de kans op 'ongelukken' vergroot. EU-president Tusk en voorzitter Juncker van de Europese Commissie riepen May vrijdag op zo snel mogelijk naar de Brusselse onderhandeltafel te komen. Snelheid moet de onzekerheid beperken voor de miljoenen burgers die getroffen worden door het vertrek van Groot-Brittannië uit de EU.

'We hebben geen tijd te verliezen. Doe je best om 'geen deal' te voorkomen bij gebrek aan onderhandelingen', hield Tusk de Britse premier voor. Ook Juncker benadrukte dat met langer wachten niemand is gediend. 'Wij staan klaar om morgenochtend half negen te beginnen. Ik hoop niet dat deze verkiezingsuitslag een domper zet op de onderhandelingen waar we zo naar uitzien.'

Het verlies van Mays Conservatieve Partij bij de Britse verkiezingen kwam ook in Brussel als een schok. 'Met dit scenario hadden we geen rekening gehouden', beaamt een betrokken diplomaat. Een EU-ambtenaar: 'Als de zittende premier vervroegd verkiezingen uitschrijft om haar positie te versterken, verwacht je niet dat ze verliest. Wij hadden op een sterk mandaat voor May gehoopt. Onderhandelen gaat makkelijk met iemand van wie je weet dat zij thuis de baas is.'

'Harde Brexit dichterbij'

Een andere Brusselse ambtenaar zegt dat 'de kans op ongelukken' tijdens onderhandelingen nu is toegenomen. 'Met deze uitslag is de speelruimte voor May kleiner geworden. Ze staat zwakker tegenover haar verdeelde conservatieve partij en is afhankelijk van de Noord-Ierse DUP die fel anti-Europees is. Daarmee komt een harde Brexit dichterbij.'

Hij wijst erop dat May zich tijdens de verkiezingscampagne hard heeft opgesteld om haar tegenstanders (de Brexiteers van UKIP) de wind uit de zeilen te nemen. 'Daarop terugkomen betekent gezichtsverlies. De twee potentiële pluspunten van de extra verkiezingen - een sterker onderhandelingsmandaat en de kans voor overgangsregelingen - zijn in de Theems verdwenen.'

Ook de liberale leider Verhofstadt, Brexitcoördinator voor het Europees Parlement, voorziet extra moeilijkheden bij de toch al uiterst gecompliceerde Brexitonderhandelingen. 'Ik dacht dat surrealisme een Belgische uitvinding was', zei hij met een sneer naar de chaos die May heeft veroorzaakt met de door haar uitgeroepen verkiezingen.

'We hebben genoeg tijd verspild met het onberekenbare gedrag van May', lieten de Europese sociaaldemocraten weten. 'Het is de hoogste tijd de onderhandelingen te starten.' Volgens de Duitse christendemocratische Europarlementariër Ferber bevindt de Britse politieke zich in 'totale chaos'.

Eerst een regering

De verzekering van May vrijdagmiddag, na haar bezoek aan de koningin, dat ze conform haar eerdere belofte over tien dagen de onderhandelingen in Brussel wil beginnen, werd in Brussel dan ook met de nodige scepsis ontvangen. 'Wat is haar plan? Wat zijn haar eisen? Wat is haar mandaat? Wie is haar onderhandelaar? Laat ze dat eerst maar eens duidelijk maken', reageerde een diplomaat.

Een collega voegde eraan toe dat de eerste afspraak een 'gesprek over de gesprekken' zal zijn: over de agenda, de tafelschikking en de beschikbare tolken. 'Daarna begint het pas, dan gaat het over behoud van de rechten van de miljoenen EU-burgers die nu in Groot-Brittannië wonen en de Britten op het vasteland; over de rekening van de scheiding. Dan moet je een doel en een strategie hebben. Maar wat May wil is ons nog steeds een raadsel. En helderheid daarover laat vermoedelijk nu nog langer op zich wachten. Eerst moet Londen nu een regering krijgen.'

Uitstel van de onderhandelingen is mogelijk, maar ondertussen tikt de klok verder. Op 29 maart stuurde May het officiële verzoek naar Brussel om de EU te verlaten, de onderhandelingen mogen maximaal twee jaar duren. Het tussentijds stilzetten van de klok - een optie die vrijdag door de Finse oud-premier Stubb werd genoemd - is niet in het Europees Verdrag voorzien. Verlenging van de onderhandelingsperiode wel, maar daar moeten alle resterende 27 EU-landen mee instemmen. 'En de vraag is of de animo daarvoor groot is tegen die tijd', aldus een diplomaat.

De EU27 hebben hun onderhandelingsmandaat wel klaarliggen. Daarin staat dat begonnen moet worden met bescherming van de rechten van de burgers, het opstellen van de Brexitrekening (de EU denkt dat Londen 55-70 miljard euro moet betalen) en het behoud van de open grens tussen Ierland en Noord-Ierland (deel van het Verenigd Koninkrijk). Pas als over deze drie zaken 'voldoende voortgang' is bereikt, wil de EU onderhandelen over de nieuwe handelsrelatie met Groot-Brittannië, zeer belangrijk voor Londen. Als de gesprekken mislukken, resteert een harde Brexit waarbij Britse bedrijven alleen nog met importtarieven hun goederen op de Europese markt kunnen brengen.

Tusk in april op bezoek in Londen. De EU-president riep May vandaag op zo snel mogelijk naar de Brusselse onderhandeltafel te komen. Beeld afp
Tusk in april op bezoek in Londen. De EU-president riep May vandaag op zo snel mogelijk naar de Brusselse onderhandeltafel te komen.Beeld afp

Meer weten over de Britse verkiezingen?

De Conservatieven van premier May zijn hun meerderheid kwijt en zullen een minderheidskabinet vormen. De Brexitonderhandelingen zullen, zoals gepland, over tien dagen beginnen. Volg de gebeurtenissen rond de Britse verkiezingen op de voet in ons liveblog.

Theresa May heeft gegokt en verloren. De Britse premier wilde een duidelijk mandaat van de kiezer, ze kreeg een vernederend verlies. Hoe nu verder?

Theresa May presenteert zich graag als de harde, sterke en stabiele leider die Groot-Brittannië nodig heeft. Maar in de week voor de verkiezingen brokkelde haar status snel af. Een profiel van de 'Bloody difficult woman'.

Hij werd verguisd en bespot, maar Labour-leider Jeremy Corbyn zag deze campagne het gat met de Conservatieven. Plots klonk 'premier Corbyn' niet zo gek meer, en niet alleen omdat hij zich netter is gaan kleden. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden