analyse

EU vreest herhaling vluchtelingencrisis 2015, Macron en Merkel willen Afghanen opvangen in buurlanden

Na de val van Kabul wil Europa een herhaling van de vluchtelingencrisis van 2015 voorkomen. De Duitse bondskanselier Angela Merkel benadrukte dat Afghaanse vluchtelingen in hun eigen regio moeten worden opgevangen. De Franse president Emmanuel Macron waarschuwde voor ‘grote irreguliere migratiestromen.’

Een groep Afghaanse migranten in Turkije. De mannen zijn via Iran gevlucht. Gevreesd wordt dat de stroom richting Europa alleen maar zal aanzwellen. Beeld Brunopress
Een groep Afghaanse migranten in Turkije. De mannen zijn via Iran gevlucht. Gevreesd wordt dat de stroom richting Europa alleen maar zal aanzwellen.Beeld Brunopress

Door de Amerikaanse terugtocht dreigt de Afghaanse crisis ook een Europese crisis te worden. Europese politici vrezen een herhaling van 2015, toen de burgeroorlog in Syrië tot een exodus naar Europa leidde.

Met de Duitse en Franse verkiezingen in zicht mag dat niet opnieuw gebeuren, zeggen politieke leiders in Duitsland en Frankrijk. ‘Ik geloof niet dat we nu het signaal moeten uitzenden dat Duitsland iedereen kan opvangen die nu in nood verkeert’, zei de christendemocratische leider Armin Laschet, de beoogde opvolger van Merkel. De secretaris-generaal van de christendemocraten, Paul Ziemiak, was nog explicieter: ‘We kunnen de kwestie Afghanistan niet in Duitsland oplossen. Voor ons is duidelijk dat 2015 zich niet mag herhalen.’

De Franse president Macron kondigde een ‘robuust’ Europees initiatief aan om te verhinderen dat ‘grote irreguliere migratiestromen’ Europa bereiken. De meeste vluchtelingen moeten worden opgevangen in de regio. ‘We moeten ervoor zorgen dat de mensen in de regio blijven en een veilige toekomst hebben in de buurlanden’, zei de Duitse sociaaldemocratische leider Olaf Scholz, in landen als Pakistan, Turkije, Irak en Iran.

Zakendoen

Hoe kansrijk is het Europese streven om de meeste vluchtelingen op flinke afstand van het continent te houden? Kan de EU zakendoen met landen als Pakistan en Iran? Misschien wel: veel Afghanen worden al opgevangen in de regio. Iran herbergt naar schatting meer dan 3 miljoen Afghanen. Ter vergelijking: sinds 2015 vroegen ongeveer 570 duizend Afghanen asiel in de 27 landen van de Europese Unie.

Bij elke humanitaire crisis vluchten mensen het eerst naar de buurlanden. Na het uitbreken van de burgeroorlog in Syrië gingen de meeste vluchtelingen naar Libanon, Jordanië en Turkije. Pas toen ze concludeerden dat hun situatie uitzichtloos was, trokken ze door naar Europa. ‘We moeten niet de fout uit het verleden herhalen door te weinig geld te geven aan de UNHCR (VN-vluchtelingenorganisatie, red.) en andere hulpprogramma’s, waardoor mensen van Jordanië en Libanon naar Europa trokken’, zei bondskanselier Merkel. ‘Als je verwacht dat buurlanden vluchtelingen een groot aantal jaren opvangen, moet daar wel wat tegenover staan’, zei minister Kaag dinsdag na overleg met de Europese ministers van Buitenlandse Zaken.

Investeren

‘Als Europa opvang in de regio wil, moet het stevig investeren. Dat gebeurt nog onvoldoende’, zegt Jorrit Rijpma, hoogleraar Europees recht aan de Universiteit Leiden. Hij vindt ook dat de landen van de Europese Unie een deel van de Afghaanse vluchtelingen moet opnemen, zoals destijds ook met de Vietnamese bootvluchtelingen gebeurde. ‘Daarmee laat je de landen in de regio zien dat je het samen doet en ook zelf bereid bent mensen op te vangen. Anders is het: hier heb je geld, en zoek het maar uit’, zegt Rijpma. Opname van vluchtelingen ligt echter moeilijk in Europa. Sinds 2015 is de EU er niet in geslaagd een gezamenlijk asielbeleid te ontwikkelen waardoor erkende vluchtelingen over het continent verdeeld kunnen worden.

640 Afghaanse evacués worden in een Amerikaans militair toestel naar Qatar overgebracht. Beeld via REUTERS
640 Afghaanse evacués worden in een Amerikaans militair toestel naar Qatar overgebracht.Beeld via REUTERS

De Europese leiders hebben een voordeel. Normaal gesproken hebben ze tijd. Tussen het begin van de burgeroorlog in Syrië en de vluchtelingencrisis van 2015 zat vier jaar. Maar als opvang in de regio mislukt, zullen de Afghanen zich weer aan de Europese buitengrenzen melden. Daar zijn de laatste jaren hekken en muren verrezen. Het aanvragen van asiel wordt zo moeilijk mogelijk gemaakt. ‘Het is duidelijk dat ons land geen poort zal zijn voor een nieuwe golf van vluchtelingen’, zei de Griekse minister van migratie Notis Mitarachi. Is het denkbaar dat de EU het asielrecht opschort bij een nieuwe crisis?

Rijpma: ‘Europa zal nog strenger worden. Er zullen dingen gebeuren die niet mogen, zoals pushbacks. Maar uiteindelijk schrijft de wet voor dat iedereen het recht heeft om asiel aan te vragen. Je mag best een hek neerzetten, als er uiteindelijk maar een deurtje in zit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden