'EU-uitbreiding is win-win-situatie'

Het is niet de eerste keer in de geschiedenis dat de kaart van Europa opnieuw wordt getekend. Maar het is nooit zo'n heidens karwei geweest als deze weken, nu de besprekingen van de Europese Unie met twaalf kandidaat-lidstaten in een beslissend stadium komen....

Verheugen moet proberen de zeer uiteenlopende belangen van de vijftien lidstaten op één lijn te brengen met die van de twaalf kandidaten. De vijftien worden gedreven door de politieke wens om stabiliteit in Europa te vergroten, maar hebben geen zin om de financiële consequenties van die wens te dragen. Ze vrezen dat de kosten, nu geschat op zo'n 40 miljard euro, uit de hand gaan lopen.

Staatssecretaris Benschop en minister Zalm hebben Verheugen al een schot voor de boeg gegeven: zij willen een fundamentele herziening van het landbouwbeleid, met 45 miljard euro per jaar de grootste slokop in de begroting. Als er niets verandert, zal de rekening van de uitbreiding nog veel hoger uitvallen, vrezen zij.

Verheugen lijkt zich er niet druk over te maken: 'Bij de laatste vergadering van de ministers van Buitenlandse Zaken in Cáceres, in Spanje, waar uw minister Van Aartsen niet aanwezig was, heeft niemand het aangedurfd om nieuwe voorwaarden te stellen aan de uitbreiding van de EU. Ik denk dat niemand dat risico wil lopen: als er een bewuste vertragingstactiek wordt gebruikt, lopen we een duidelijk risico dat we de politieke stabiliteit verliezen.'

- Hoe gaat u om met debatten in de lidstaten, zoals nu in Nederland u Benschop en Zalm zeggen dat de boeren in de nieuwe lidstaten geen inkomenssteun krijgen als niet tegelijkertijd de steun aan boeren in de huidige lidstaten geleidelijk wordt beëindigd.

'Normaal gesproken reageren we niet op dat soort debatten, want dan is het einde zoek. Maar ik denk dat de motieven achter de bezwaren van bijvoorbeeld Nederland liggen op het financieel-economisch vlak. De manoeuvreerruimte is geringer geworden in sommige lidstaten, ook al omdat er hier en daar verkiezingen zullen worden gehouden.

'Tot 2006 zijn er geen financiële risico's . De uitgaven zijn in 1999, in Berlijn, aan een maximum gebonden. Toen is het geven van directe inkomenssteun niet uitdrukkelijk uitgesloten. Ik denk dat een definitieve oplossing van dit probleem heel dichtbij is.

'U moet niet vergeten, de uitbreiding is een win-win-situatie aan alle kanten. Natuurlijk zijn er risico's, maar het grootste risico is dat we deze kans laten liggen.'

- Toch groeit de weerstand in sommige kandidaat-landen tegen de Unie. Zo wordt in Polen gezegd dat ze na het juk van Moskou niet een Brussels juk willen.

'Ik heb geen signalen gekregen over die weerstand. De steun in de kandidaat-lidstaten is hoog . Maar het is volkomen onaanvaardbaar een vergelijking te maken tussen de Sovjet-Unie en de Europese Unie. Dat kan echt niet. Ze kunnen kiezen voor Brussel, ze konden niet kiezen voor Moskou.'

- De meest problematische kandidaat is Turkije. Onlangs heeft generaal Tuncer Kilinc, secretaris-generaal van de machtige Nationale Veiligheidsraad verklaard dat de Europeanen Turkije nooit als lid zullen accepteren en dat Ankara zich beter kan richten op Rusland en Iran.

'In de gesprekken die ik met Turkse politici heb gevoerd, is me duidelijk geworden dat het wel meevalt met de invloed van de Nationale Veiligheidsraad. Voor de eerste keer is er een debat ontstaan in de Turkse maatschappij over de toelating tot de Unie. De nationalisten met wie ik heb gesproken, zeggen dat zij niets tegen de EU hebben en voorstanders zijn van een verdere democratisering in Turkije. Maar zij vrezen dat deze vrijheden zullen worden misbruikt door groepen die de seculiere eenheidsstaat bedreigen.'

- U was bij uw laatste bezoek aan Turkije ontevreden over het tempo waarin de Turken hun hervormingspakket doorvoeren.

'Ik ben daar zeer kritisch over. Van Turkse zijde wordt druk uitgeoefend een datum te noemen waarop we officieel met hen gaan praten over de kandidatuur. Maar ze moeten gewoon eerst aan de voorwaarden voldoen.

'We zien een serieuze strategie in Turkije om te democratiseren, de rechtsstaat in acht te nemen en de mensenrechten te respecteren. Maar zij zijn nog ver verwijderd van onze voorwaarden. Dan heb je het over zaken als uitzendingen in een andere taal dan het Turks, de vrijheid van vereniging en afschaffing van de doodstraf.'

- Hoe belangrijk is Turkije voor de oplossing van de kwestie-Cyprus?

'De sleutel ligt in Ankara. Denktash is zeker geen satelliet van Ankara, ze kunnen daar niet simpelweg op een knopje drukken. Maar Noord-Cyprus is volledig afhankelijk van Turkije.

'Vorige week heb ik voor de eerste keer een lang gesprek onder vier ogen gehad met Denktash. Mijn indruk is dat hij het strategische dilemma waar hij in zit volledig begrijpt. Hij kan alleen maar verliezen, als hij zijn houding niet verandert. Hij kampt met een groeiende oppositie, van de Turks-Cyprioten is 50 procent werkloos terwijl in het Griekse Zuiden jaarlijks 40 duizend Aziaten komen werken. Dat is pervers en onhoudbaar.'

- De Duitse politicoloog Bertram vindt de kandidatuur van Turkije een strategische fout. Want nu hebben we geen geografisch criterium meer om Europa te begrenzen.

'Christoph Bertram weet heel goed dat we een historische verplichting hadden jegens Turkije. En over de begrenzing: de huidige kandidaten komen er zeker bij. In de komende tien à twintig jaar zullen de Balkanlanden ook wel lid worden. Maar ik zie dat nog niet gebeuren met Marokko, Rusland, Oekraïne of Wit-Rusland. Met hen moeten we een andere band opbouwen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden