EU-top moet laatste twijfelaars over streep trekken

Iedereen gaat ervan uit dat de Europese Raad vanavond ja zal zeggen tegen onderhandelingen met Turkije. Maar de aarzelende lidstaten moeten wel tevreden worden gesteld. Vooral Oostenrijk en Denemarken houden bedenkingen tegen een volwaardig Turks EU-lidmaatschap....

Van onze correspondenten Bart Dirks en Bert Lanting

Toch zijn de aarzelingen nog niet helemaal verdwenen. Vooral Oostenrijk en Denemarken houden bedenkingen tegen een volwaardig Turks EU-lidmaatschap. De Franse president Chirac staat thuis onder zware druk van de publieke opinie en zijn eigen partij, de UMP. Een grote meerderheid van de Fransen is tegen de toetreding en ook verscheidene kopstukken van Chiracs partij zijn gekant tegen een volledig lidmaatschap.

Chirac liet gisteren weten dat hij zich niets van de druk aantrekt en toch voor een volwaardig lidmaatschap van Turkije zal pleiten, maar Oostenrijk en Denemarken zouden liever zien dat Turkije een aparte status krijgt aangeboden, die van 'geprivilegieerde partner'. De meeste andere EU-landen, Nederland incluis, voelen daar echter niets voor.

Zij vinden dat het niet van goede trouw zou getuigen als de Europese Unie Turkije nu opeens een 'half lidmaatschap' in het vooruitzicht stelt, temeer daar de Europese Commissie op 6 oktober officieel concludeerde dat Ankara voldoet aan alle voorwaarden voor het openen van onderhandelingen.

Bij de twijfels van critici als de Franse ex-president Giscard d'Estaing speelt mee dat zij vrezen dat de toelating van een enorm land als Turkije ten koste zal gaan van de pogingen de Europese integratie te verdiepen. Voor de eurosceptische Britten is dat uiteraard geen argument. Londen hamert net als de Duitse regering op de geopolitieke voordelen. De redenering is dat de EU met Turkije een voet tussen de deur kan krijgen in de islamitische wereld.

Volgens diplomaten is het vrijwel uitgesloten dat de twijfelaars een akkoord kunnen torpederen, maar toch zullen zij wel tevreden moeten worden gesteld met een passage waarin de EU een flinke slag om de arm houdt. Het gaat dan om de duur en de uitkomst van de onderhandelingen.

De ontwerp-tekst die EU-voorzitter Nederland heeft opgesteld, bevat nu al een aantal elementen die er duidelijk op zijn gericht de 'Turkije-sceptici' tegemoet te komen. Eén waarborg is dat de EU de besprekingen kan opschorten bij 'ernstige en langdurige schending' van mensenrechten en politiek-religieuze vrijheden.

Voorts wordt er in de tekst op gehamerd dat de uitkomst van de onderhandelingen niet vaststaat. Volgens premier Balkenende zal er niets worden opgenomen over een 'speciale status' voor Turkije, maar diplomaten erkennen dat de tekst mogelijk wel wat zal worden aangescherpt om de twijfelaars over de streep te trekken.

Anders dan bij voorgaande uitbreidingen zullen de EU-landen ditmaal in elk geval geen streefdatum voor de toetreding noemen. In plaats daarvan staat er met zoveel woorden dat Turkije zeker niet vóór 2014 lid kan worden. Zelfs over de startdatum voor de onderhandelingen bestaat nog steeds onenigheid. Eerder dan najaar 2005 wordt het zeker niet. Parijs vreest namelijk dat de Turkije-kwestie anders een hoofdrol zal gaan opeisen in het referendum over de Europese grondwet, dat komend voorjaar wordt gehouden.

Het ontwerp-akkoord laat verder de mogelijkheid open permanente maatregelen te nemen om de migratie van Turken naar de rest van de EU aan banden te leggen. Ook zullen er speciale overgangsmaatregelen komen voor de landbouwsubsidies en de steun uit de structuurfondsen voor Turkije om te voorkomen dat het EU-budget bewijkt onder de last van de Turkse toetreding. Vooral deze bepalingen hebben in Ankara kwaad bloed gezet.

Premier Erdogan verzekerde dit weekeinde nog dat Turkije niet zal instemmen met een uitzonderingsbehandeling. Maar in Brussel gaat men ervan uit dat hij toch door de knieën zal gaan. 'Als de onderhandelingen eindelijk kunnen beginnen, is dat fantastisch nieuws voor Turkije. Dan kijken ze niet naar de kleine lettertjes', zegt een diplomaat.

Bovendien, zei minister Bot van Buitenlandse Zaken maandag al in Brussel: 'Turkije wil lid worden van de EU, wij niet van Turkije. De huidige leden stellen dus de regels vast.'

Voordat het zover is, moet Turkije eerst nog wel een ander obstakel uit de weg ruimen. De Grieks-Cypriotische regering eist dat Turkije de Republiek Cyprus erkent, maar daarvan kan volgens Erdogan geen sprake zijn. Turkije erkent als enige land de regering in het Turks-Cypriotische deel van het eiland.

Nederland hoopt dit probleem nu uit de weg te ruimen via een elegante oplossing. Die komt erop neer dat Turkije moet beloven dat het een protocol betreffende de tien nieuwe EU-landen bij het Associatieverdrag met de EU zal tekenen. Daarmee zou Ankara Cyprus de facto erkennen. Diplomaten gaan ervan uit dat de Grieks-Cypriotische premier Papadopoulos daarmee genoegen zal nemen. 'Ik kan met niet voorstellen dat Cyprus als enige de schuld voor het mislukken van de top op zich wil nemen', zegt een diplomaat.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden