ANALYSEHERSTELFONDS

EU probeert het nog één keer: blijft Nederland dwarsliggen of komt het herstelfonds er toch?

De verwijten over en weer waren de laatste weken bikkelhard. Donderdag spreken de Europese regeringsleiders met elkaar en moet de toon heel anders zijn, wil de missie van een enorm herstelfonds slagen.

Een man met een mondkapje bij de Europese Commissie.Beeld Reuters

Laat uw handgranaten thuis! Het laatste waar EU-president Charles Michel behoefte aan heeft, is dat de dreigementen en beledigingen donderdag opnieuw over zijn scherm vliegen als de Europese regeringsleiders elkaar per videoconferentie spreken. De EU kraakt al genoeg onder de coronapandemie en wat op het spel staat – een ongekend groot herstelfonds – mag eenvoudigweg niet mislukken.

Het lijkt erop dat de indringende oproep van Michel tijdens de voorgesprekken met premier Mark Rutte en diens collega’s, effect heeft. Na weken van bikkelharde verwijten – Nederland versus Italië; de rest van de EU versus Nederland – schemert er compromisbereidheid door in de overleggen. De Italiaanse premier Giuseppe Conte – van wie de meeste obstructie werd verwacht – belooft niets te zullen blokkeren. Al heeft dat vermoedelijk meer te maken met de vrees voor oplopende spreads bij een mislukte EU-top, dan met de zalvende woorden van Michel.

Snel akkoord

Diplomaten voorzien een snel akkoord tussen Rutte en zijn EU-collega’s over het hulppakket van 540 miljard euro dat twee weken geleden door de ministers van Financiën (na een uitputtingsslag) op papier werd gezet. Meer leencapaciteit (200 miljard euro) voor de Europese Investeringsbank, 100 miljard euro om nationale WW-regelingen bij te plussen en 240 miljard leningen uit het Europees noodfonds voor zwaar door de corona getroffen landen: per 1 juni kunnen lidstaten er gebruik van maken. Conte’s dreigement dit pakket te vetoën (hij vond de voorwaarden de streng), is opgelost in de nervositeit van de kapitaalmarkten.

Eensgezindheid is er ook (althans in woord) om het opheffen van coronarestricties op elkaar af te stemmen. Het heeft immers weinig zin een fabriek in Nederland te openen als de toeleverancier in Duitsland gesloten blijft. Of dat met de zomervakantie voor de deur er wel in Nederland gereisd mag worden, maar de grenzen met België, Duitsland en Luxemburg dicht blijven.

Het politieke dynamiet is het Europese herstelfonds voor de sectoren en landen die het zwaarst getroffen zijn door de coronapandemie. Dat er zo’n fonds moet komen, is alle leiders inmiddels duidelijk. De verwachte recessie na drie maanden – een economische krimp van gemiddeld 10 procent – overstijgt die van een oorlogsjaar. En het einde is nog lang niet in zicht.

Nog veel meer geld

Aan ideeën geen gebrek. Om met het meeste ambitieuze en uitgewerkte plan te beginnen (dat van de Spaanse premier Pedro Sánchez): een fonds van 1000 tot 1500 miljard euro. Het gaat om giften, anders worden toch wankele landen met een nog hogere staatsschuld opgezadeld. Spanje zal, samen met Italië, het meeste profijt van dit fonds hebben omdat deze twee landen veruit de meeste coronaslachtoffers (ook in de vorm van failliete bedrijven) tellen. Het Spaanse fonds wordt gevuld met door de Europese Commissie uitgegeven eeuwige Europese obligaties (geen aflossing vereist). Voor de rente erop – de kopers van deze obligaties (pensioenfondsen) moeten immers wel worden beloond – voorziet Sánchez nieuwe Europese belastingen.

Conte belooft vandaag met een soortgelijk plan te komen. Eerder presenteerde Frankrijk een herstelplan via de uitgifte van coronabonds (die zo niet mochten heten), zonder er een getal op te plakken. En er is het Nederlandse voorstel van 20 miljard euro (giften) voor de extra zorguitgaven in de EU-landen.

Michel weet dat deze plannen één langgerekt mijnenveld vormen. De Commissie groot geld (meer dan 1000 miljard: een ruime verdubbeling van de Europese meerjarenbegroting) laten lenen op de kapitaalmarkt en dat dan weggeven aan lidstaten, is voor Den Haag en Berlijn vele bruggen te ver. Hetzelfde geldt voor eeuwigdurende (lees: nooit af te betalen) obligaties: dat is vloeken is de noordelijke Begrotingskerk.

Maar ook de oostelijke lidstaten verzetten zich. Bij giften betalen zij immers voor Italië en Spanje, landen die aanzienlijk rijker zijn dan Roemenië of Bulgarije. Op deze manier krijgt Rutte er plots weer wat vrienden bij aan de Europese tafel.

Het Franse plan werd al eerder door Berlijn en Den Haag naar de prullenbak verwezen omdat het riekt naar eurobonds. En die zijn taboe in de Bondsdag en de Tweede Kamer. Het Nederlandse voorstel kreeg een kil onthaal in het Zuiden die het als ‘liefdadigheid’ afdeden.

Gevoeligheden

In zijn uitnodigingsbrief voor de EU-top vermijdt Michel bewust alle politiek gevoelige termen als ‘gezamenlijke obligaties’, ‘giften’ en ‘leningen’. Hij schrijft dat het herstelfonds ‘voldoende’ moet zijn, ‘recht moet doen’ aan de ernst van de coronacrisis en een ‘ongekende’ investeringsgolf moet losmaken. Daar kunnen alle leiders mee thuiskomen.

Michel schrijft verder dat de nieuwe Europese meerjarenbegroting (2021-2027) – waarover de leiders in februari met knetterende ruzie en zonder resultaat uiteengingen – ‘een sleutelrol’ moet spelen bij het economisch herstel. Omdat het EU-budget momenteel veel te klein is voor deze taak, betekent dat zoeken naar wegen om dat budget te vergroten. De meest begaanbare weg is dat de Commissie met extra kapitaalgaranties van de lidstaten zelf geld op de kapitaalmarkt gaat lenen, zoals Sánchez voorstelt. Een heel nieuw fonds opzetten zoals Parijs wil, kost veel tijd.

Rutte zal markeren dat wat hem betreft giften uit den boze zijn. En dat het uitbreiden van de leencapaciteit van de Commissie door alle nationale parlementen moet worden goedgekeurd. Berlijn is minder afhoudend en kan leven met ‘een mix’ van giften en leningen (zonder de precieze verdeling te noemen).

Om een harde confrontatie te voorkomen, stelt de EU-president voor eerst de Commissie aan het werk te zetten. Die moet zo snel mogelijk aangeven hoeveel geld er überhaupt nodig is, hoe dat gefinancierd kan worden, wie er gebruik van kan maken en hoe lang dat fonds moet bestaan. Zodra die duidelijkheid er is (mogelijk al volgende week) kunnen de ministers van Financiën en de regeringsleiders doen waarvoor ze betaald worden: moeilijke keuzes maken.

Lees ook:

ECB-recept voor redding euro werkt niet meer
De financiële markten lijken zich tegen de muntunie te keren, hoewel de Europese Centrale Bank alle remmen heeft losgelaten en massaal obligaties opkoopt

Franse minister van Financiën: ‘Het is niet in jullie belang dat Italië wegzinkt in een enorme depressie’
Frankrijk wil een hulpfonds voor zwakke EU-landen financieren met gezamenlijke schulden. Nederland en Duitsland zijn hier fel tegen, maar volgens minister van Financiën Bruno Le Maire is Italië in de steek laten ‘het slechtste wat we kunnen doen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden