Analyse

EU opent deur voor laatste dictator van Europa

EU-top in Riga Bij de EU-top met zes Oost-Europese landen is het beteugelen van Poetin topprioriteit. De ogen zijn op Loekasjenko gericht.

President Loekasjenko van Wit-Rusland, de 'laatste dictator van Europa', is mogelijk aanwezig in Riga.Beeld AFP

Nog niet zo lang geleden werd de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko de 'laatste dictator van Europa' genoemd, maar nu zijn de Wit-Russen weer van harte welkom bij de top met de Europese leiders in de Letse hoofdstad Riga. Er gingen zelfs geruchten dat Loekasjenko, die na de frauduleus verlopen verkiezingen van 2010 in de ban werd gedaan, zelf van de partij zou zijn.

Zijn komst zou wel heel opmerkelijk zijn, vooral omdat het om een top over het 'Oostelijke Partnerschap'-programma van de EU gaat. Dat is er op gericht de buurlanden van Rusland met zachte hand tot democratische en economische hervormingen te dwingen. Daarvan is in Wit-Rusland geen sprake: Loekasjenko regeert al twintig jaar met straffe hand.

Maar sinds de annexatie van de Krim en de oorlog in Oekraïne zijn de prioriteiten van de EU anders komen te liggen. 'Democratie, openheid en het aanpakken van de corruptie waren steeds de sleutelwoorden, maar tijdens de top in Riga zal het vooral om veiligheid draaien', zegt Viljar Veebel van het Estse Nationale Defensie College in Tartu.

Zeker is dat de Europese landen de banden met Wit-Rusland wat willen aanhalen, nu Loekasjenko afstand heeft genomen van de Russische avonturen op de Krim en in het oosten van Oekraïne. Vooral zijn rol als bemiddelaar tussen Oekraïne en Rusland heeft de Europese kijk op Loekasjenko veranderd: het indammen van Poetins Rusland is nu topprioriteit.

Eenvoudig zal dat niet zijn, want binnen de EU bestaan grote meningsverschillen over de dreiging die Poetin inhoudt voor Rusland. Landen als Hongarije, Griekenland en Cyprus moeten maar weinig hebben van het nieuwe 'containment'-beleid van de EU. Zij vinden juist dat de EU een dialoog met Poetin moet aangaan.

Volgens Veebel heeft het Oostelijke Partnerschap-programma, dat is gericht op zes voormalige Sovjetrepublieken (Oekraïne, Moldavië, Wit-Rusland, Azerbeidzjan, Georgië en Armenië), nog 'niet een echt succesverhaal' opgeleverd. Ondanks de miljarden die erin zijn gepompt.

Aleksandr Loekasjenko.Beeld ap

De meeste vooruitgang is volgens hem geboekt in Moldavië. Samen met Georgië en Oekraïne is Moldavië het verst op het pad naar samenwerking met de Europese Unie: alle drie de landen hebben een associatieverdrag met de EU gesloten. Oekraïne heeft daar een zware prijs voor betaald: het verlies van de Krim en een door Moskou gesteunde oorlog in het oosten van het land.

Maar Azerbeidzjan, Armenië en Wit-Rusland zijn tot nog toe ongevoelig gebleven voor de verleidingspogingen van Brussel. Azerbeidzjan heeft voldoende olie-inkomsten. Armenië heeft Rusland nodig als veiligheidsgarantie tegen Azerbeidzjan en heeft zich aangesloten bij de Euraziatische Unie, het Russische tegenwicht tegen de EU. Ook voor Loekasjenko is het voordeliger binnen de douane-unie met Rusland te blijven: daarmee heeft zijn land toegang tot een grote markt, zonder dat hij wordt lastig gevallen met democratische eisen.

Het lijkt erop dat de EU-landen na de crisis in Oekraïne toch iets voorzichtiger te werk willen gaan. 'Voor ons allemaal was het een schok zoals Rusland op het associatieverdrag met Oekraïne reageerde. We hadden nooit verwacht dat ze bereid waren alle middelen te gebruiken. Maar als dit de realiteit is, dan moeten we daar rekening mee houden', zegt een hoge EU-functionaris.

De EU heeft haar plannen om samen te werken met Armenië afgezwakt, zodat mogelijke samenwerking met de EU niet botst met Armenië's lidmaatschap van de Euraziatische Unie. Dat is geen kniebuiging voor Moskou, omdat Armenië daar zelf op aandrong, benadrukt de EU-functionaris.

Volgens Veebel moeten de EU-leiders de partnerlanden meer bieden om hen aan te moedigen. Landen als Moldavië en Georgië moeten volgens hem het uitzicht op EU-lidmaatschap krijgen. 'Als we hun dat niet bieden, zetten we de deur open voor Rusland. Dat zal Moskou het gevoel geven dat de EU erkent dat ze binnen de invloedssfeer van Rusland liggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden