'EU moet in actie komen om nieuwe drama's te voorkomen'

De EU moet onmiddellijk in actie komen om nieuwe drama's met overvolle migrantenbootjes op de Middellandse Zee te voorkomen. Met deze klemmende oproep aan de lidstaten reageerden de Europese Commissie en EU-buitenlandchef Federica Mogherini zondag op het kapseizen voor de Libische kust van een vissersboot waarbij mogelijk meer dan 700 mensen zijn verdronken.

Marc Peeperkorn
Infrarood foto van de vluchtelingen. Beeld EPA
Infrarood foto van de vluchtelingen.Beeld EPA

De ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-lidstaten gaan morgen in Luxemburg met elkaar in gesprek over de situatie.

'We hebben al te vaak 'dit nooit meer' geroepen. Het is de hoogste tijd voor de EU deze tragedies zonder uitstel aan te pakken', zei Mogherini. Ze noemde het rijzende aantal doden in de Middellandse Zee 'onacceptabel' voor een Unie die is gebaseerd op solidariteit, mensenrechten en waardigheid.

De Maltese premier Joseph Muscat vergeleek het 'wegkijken van Europa', met het wegkijken bij genocides in het verleden en de Italiaanse premier Matteo Renzi sprak zondag over een 'systematische afslachting' aan de Europese kusten. Mede op zijn verzoek raadpleegt EU-president Donald Tusk de Europese regeringsleiders over een speciale top op korte termijn.

Vrijwilligers met één doel: in nood geraakte vluchtelingen redden

Een aantal particulieren heeft niet langer willen wachten op daadkracht uit Europa. Zo gaan Duitse vrijwilligers met een kotter vanuit Hamburg naar de Middellandse Zee om bootvluchtelingen te redden. Volkskrant-correspondent Rolf Bos zocht ze op. Lees zijn verslag hier.

Gruwelijke aanblik

Het nieuwste migrantendrama op de Middellandse Zee - mogelijk het dodelijkste ooit - vond zondagochtend plaats. Op 70 zeemijl buiten de Libische kust, ten zuiden van het Italiaanse eiland Lampedusa sloeg een vissersboot om, met volgens overlevenden zeker 700 migranten aan boord. Ondanks hulp van schepen in de buurt en helikopters konden weinigen worden gered. Begin vorige week verdronken ook al 400 vluchtelingen.

De Italiaanse kustwacht kreeg zaterdagnacht een noodmelding over een grote, twee verdiepingen tellende boot die uitpuilde met vluchtelingen. Het dichtstbijzijnde schip, de Portugese vrachtvaarder King Jacob, eropaf gestuurd. Toen dat zondagochtend vroeg in de buurt kwam, zouden veel vluchtelingen naar één kant van de boot zijn gerend om de aandacht te trekken, waarna de boot omsloeg.

Italiaanse en Maltese hulpverleners (Malta ligt ten oosten van Lampedusa) zeiden zondag dat de plek van de ramp een gruwelijke aanblik bood. Ze probeerden overlevenden te vinden tussen de lijken die in het water dreven. Gevreesd wordt dat de meeste vluchtelingen met de boot op de bodem van de zee zijn beland. Een overlevende uit Bangladesh vertelde aan het Italiaanse persbureau ANSA dat veel vluchtelingen zaten opgesloten in het laadruim. 'De smokkelaars hadden de deuren op slot gedaan. Ze zaten als ratten in de val.'

In Italië is het kabinet voor een spoedzitting bijeen gekomen. 'We kunnen dit niet alleen', zei Renzi na deze bijeenkomst. 'Hoe kunnen we ongevoelig blijven als massa's mensen sterven terwijl we over communicatiemiddelen beschikken waarmee we alles in de gaten kunnen houden', vroeg hij zich af.

Renzi denkt dat het probleem alleen kan worden opgelost als mensensmokkelaars kunnen worden tegengehouden en er geen migranten meer in gammele bootjes vanuit Libië vertrekken.

Vluchtelingen op een boot (archiefbeeld). Beeld afp
Vluchtelingen op een boot (archiefbeeld).Beeld afp
De vluchtelingenstroom naar Italië is sterk toegenomen met het rustigere lente weer. Dit is een archiefbeeld van migranten eerder deze week die de overtocht hebben overleefd. Beeld ap
De vluchtelingenstroom naar Italië is sterk toegenomen met het rustigere lente weer. Dit is een archiefbeeld van migranten eerder deze week die de overtocht hebben overleefd.Beeld ap

Meer geld en meer materieel

Maandag buigen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken zich in Luxemburg op aandrang van Mogherini zich over de migrantenkwestie. EU-ambtenaren verwachten een oproep om de operatie Triton - de zoek- en reddingsoperatie op de Middellandse Zee van Italië en de Europese grensbewakers Frontex - uit te breiden.

Volgens de Franse president François Hollande is dit onontkoombaar. Tot nog toe trapten de meeste lidstaten op de rem om boten en vliegtuigen beschikbaar te stellen en het budget voor Triton (2,9 miljoen euro per maand) te verhogen.

Renzi vroeg zich af waarom de EU zo 'onderkoeld' reageert terwijl de ene menselijke ramp na de andere zich voltrekt in de Middellandse Zee. Voorzitter Martin Schulz van het Europees Parlement noemde het een 'schande' en een 'brevet van onmacht' dat EU-landen hun verantwoordelijkheid ontlopen.

Het parlement dringt aan op meer geld en materieel voor operatie-Triton en Frontex. Als de ministers van Buitenlandse Zaken daartoe besluiten, is uitbreiding van Triton nog niet op korte termijn geregeld. Het kost maanden voordat de benodigde boten, vliegtuigen en manschappen beschikbaar zijn. Amnesty International vroeg de EU-landen zondag direct hun marineschepen in te zetten.

Harde aanpak mensensmokkelaars

De EU-ministers zullen verder naar verwachting oproepen tot een harde aanpak van de mensensmokkelaars en betere relaties met Libië, het land waarvan de meeste vluchtelingenbootjes en -boten momenteel vertrekken. De politieke en militaire chaos in Libië maken afspraken tussen de overheden aldaar en de EU zeer moeilijk.

De EU wordt de laatste tijd steeds scherper bekritiseerd door de Verenigde Naties en mensenrechtenorganisaties. Zij verwijten de EU doof en blind te zijn voor de wassende stroom van verdronken vluchtelingen. De EU is verdeeld over de vraag hoe daarmee moet worden omgegaan. Sommige lidstaten vrezen dat door acties om meer levens te redden, meer mensen de overtocht wagen. De zuidelijke lidstaten (Italië, Griekenland, Malta) klagen dat zij de meeste migranten opvangen, de noordelijke dat zij het vaakst een verblijfsvergunning verstrekken.

De Europese Commissie presenteert medio mei haar Migratie-agenda. Die moet een structureel antwoord geven op de honderdduizenden mensen uit Afrika en het Midden-Oosten die in Europa een beter leven zoeken. De Commissie wil meer opvang van vluchtelingen in de regio, mensensmokkelaars het leven zuur maken en meer legale migratie naar Europa.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden