Nieuws Libië

EU-Libië-deal juridisch onder vuur. Maakt Europa zich schuldig aan het ‘uitbesteden van mensenrechtenschendingen’?

De Libische kustwacht in actie. Foto AFP

Zeventien Afrikaanse overlevenden van een scheepsramp voor de Libische kust dreigen een bom te leggen onder de geslaagde maar omstreden overeenkomst die Italië en de EU met Libië hebben gesloten om migranten op weg naar Europa tegen te houden.

Twee mensenrechtenorganisaties beschuldigen Italië op basis van de getuigenissen van de 17 Afrikanen migranten illegaal ‘terug te duwen’ naar Libië, waar ze vervolgens worden opgesloten, gemarteld, uitgebuit of als slaaf doorverkocht. De aanklacht is dinsdag neergelegd bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en is bedoeld om de legitimiteit van de afspraak tussen Europa en Libië te toetsen.

Sinds de EU en Italië de Libische Kustwacht met geld en hulpmiddelen steunen, is het aantal migranten dat de oversteek naar Europa waagt fors gedaald. Er bestaan echter grote zorgen over het lot van de onderschepte migranten die – mogelijk met medeweten van de Libische autoriteiten  in Libische detentiekampen opnieuw ten prooi vallen aan mishandeling en mensenhandel. Onlangs noemde minister Sigrid Kaag van Ontwikkelingssamenwerking bij een bezoek aan Libië de omstandigheden in de detentiekampen nog ‘inhumaan’ en drong ze aan op directe sluiting.

Uitbesteden

Volgens de Global Legal Action Network (Glan) en de Association for Juridical Studies on Immigration (Asgi), die de zaak bij het Hof hebben aangekaart, maakt Italië maar ook de Europese Unie zich schuldig aan het ‘uitbesteden van mensenrechtenschendingen’ door de Libische kustwacht te ondersteunen met middelen en instructies. ‘De Italiaanse autoriteiten besteden aan Libië uit wat hun zelf is verboden om te doen: mensenlevens op het spel zetten en migranten blootstellen aan extreme vormen van mishandeling’, aldus Glan-jurist Violeta Moreno-Lax in een toelichting.

De twee organisaties baseren hun zaak op een incident in november vorig jaar. Toen probeerde de Duitse hulporganisatie SeaWatch 130 migranten van een rubberen bootje te redden om ze in veiligheid te brengen in Italië. De Libische kustwacht stak een stokje voor de reddingsactie en nam een deel van de migranten terug naar Libië. In de chaos verdronken twintig migranten, een man uit Sierra Leone werd van zijn 10-jarige zoon gescheiden. Uit een reconstructie van het incident door het forensisch oceanografisch instituut van London University blijkt dat het Libische schip net gedoneerd was door de Italianen en bovendien instructies ontving van het reddingscoördinatiecentrum op de Middellandse Zee (MRCC) in Rome. Het instituut stelde ook vast dat de migranten in Libië waren gemarteld, verkracht en in twee gevallen ‘doorverkocht’.

Toename

De zaak voor het Europese Hof komt net op het moment dat het aantal bootjes op de Middellandse Zee weer fors toeneemt. Afgelopen dagen werden ruim 700 migranten gered voor de Libische kust. In Spanje werden 400 migranten onderschept die uit Marokko waren overgevaren.

Volgens mensenrechtenorganisaties staan de Italianen de Libische kustwacht toe om steeds verder in internationale wateren te opereren om migranten terug te kunnen nemen. Dit is in strijd met het Vluchtelingenverdrag dat refoulement verbiedt; terugzenden naar gebieden waar mensen voor hun leven moeten vrezen. Een woordvoerder van de Europese Commissie ontkende dinsdag in de Belgische krant De Standaard ‘mensen terug te sturen naar Libië’ en zei alle in internationale wateren geredde migranten naar Italië te brengen.

Urenlang dobberen

Volgens Karline Kleijer van Artsen zonder Grenzen maakt Italië wel degelijk afspraken met de Libische kustwacht in internationale wateren. ‘Ze laten migranten urenlang dobberen op zee om te voorkomen dat wij ze naar Italië brengen. Mensenlevens worden doelbewust in gevaar gebracht om politiek beleid uit te voeren en willens en wetens naar Libische detentiekampen gestuurd waarvan iedereen weet dat het de hel op aarde is.’

Afgelopen weekeind moesten 105 geredde migranten nog 30 uur wachten voordat AzG toestemming kreeg om hen naar Italië te brengen. De Libische kustwacht had eerder in internationale wateren geprobeerd te verhinderen dat de migranten werden gered door de Spaanse hulporganisatie Proactiva Open Arms.