nieuwsEU-top

EU-leiders proberen miljardenconflict te ontmijnen

De EU probeert komende weken achter de schermen het explosieve conflict tussen de lidstaten over de Europese herstelmiljarden te ontmijnen. Een extra EU-top donderdagavond ontaardde alvast niet in een knetterende ruzie met Polen, Hongarije en Slovenië, de drie landen die de miljarden blokkeren.

EC-voorzitter Ursula von der Leyen donderdag in een videoconferentie met de Europese leiders tijdens de EU-top in Brussel.Beeld AFP

Bondskanselier Merkel nam donderdag tijdens de videotop als eerste het woord, Duitsland is op dit moment EU-voorzitter. Zij schetste kort en zakelijk de impasse: 24 landen én het Europees Parlement zijn het eens over een nieuwe Europese meerjarenbegroting (bijna 1.100 miljard) en een eenmalig herstelfonds van 750 miljard euro. De premiers Orbán (Hongarije), Morawiecki (Polen) en Jansa (Slovenië) dreigen echter de megapot met geld te blokkeren omdat de EU-subsidies gekoppeld worden aan het naleven van de rechtsstaat.

De drie premiers legden hun collega’s uit waarom zij zich verzetten. Ze menen dat de Commissie (die de naleving moet onderzoeken) bevooroordeeld is, en om politieke redenen zal beslissen tot stopzetting van de subsidiestromen. Polen en Hongarije liggen al jaren in de clinch met Brussel vanwege ondermijning van de onafhankelijke rechterlijke macht, de persvrijheid en het wegjagen van internationale organisaties en universiteiten.

Geen goed platform

EU-president Michel, die de EU-toppen leidt, stelde vervolgens dat een videovergadering met 27 deelnemers niet het goede platform is om een compromis te bereiken. ‘Alles was erop gericht de boel niet te laten ontsporen’, aldus een betrokkene. Al met al duurde de discussie tussen de leiders over de miljardenkwestie nog geen half uur. Op verzoek van Michel en Merkel wordt de komende dagen en weken gesproken met de drie dwarsliggers over een compromis.

De marges zijn echter smal, stellen betrokken EU-ambtenaren en diplomaten. Premier Rutte liet eerder weten dat als de rechtsstaattoets wordt afgezwakt, hij zijn veto over de begroting zal uitspreken. Ook het Europees Parlement weigert concessies te doen. Op hun beurt gaven Orbán, Morawiecki en Jansa ook geen krimp. Michel toonde na afloop van de top toch enig optimisme: ‘De magie van de EU is dat er altijd een oplossing wordt gevonden, zelfs als iedereen denkt dat het onmogelijk is.’

Vergaande stappen

Blijft een compromis uit, dan zit de EU op 1 januari zonder begroting en zonder herstelfonds, midden in de zwaarste economische recessie uit de geschiedenis van de EU. Vooral zuidelijke lidstaten als Spanje, Italië en Griekenland - die zwaar door de coronapandemie en de daarop volgende lockdowns zijn getroffen - snakken naar de Europese miljarden. In een poging medestanders te vinden, benaderde Orbán zijn zuidelijke collega’s met het verzoek de rechtsstaattoets te laten varen. Vooralsnog bleef deze actie zonder succes. Voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie benadrukte dat ‘miljoenen burgers en bedrijven vol ongeduld wachten’ op het EU-budget.

Als de impasse aanhoudt, sluiten sommige leiders, EU-ambtenaren en diplomaten vergaande stappen niet meer uit. Premier Rutte, maar ook president Macron, hintten eerder op een constructie waarbij het eenmalige herstelfonds (750 miljard euro) wordt omgekat in een nieuw fonds zonder de drie dwarsliggers. Die profiteren daar dan niet van.

Problematisch

Problematisch in deze opzet is dat het niet meer de Europese Commissie kan zijn die het geld voor het fonds op de internationale kapitaalmarkt leent, de Commissie werkt immers voor alle lidstaten. Het Europees noodfonds zou een alternatief kunnen zijn, het fonds leent al op de markt.

Deze optie biedt geen oplossing voor de meerjarenbegroting, de grootste geldpot (bijna 1.100 miljard euro). Een begroting zonder de drie lidstaten zou neerkomen op schorsing van het EU-lidmaatschap van Polen, Hongarije en Slovenië. EU-ambtenaren noemen dat juridisch onhaalbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden