nieuwsherstelfonds

EU-leiders na marathontop akkoord met grootste herstelpakket ooit voor gevolgen corona

De Europese regeringsleiders zijn akkoord met het grootste EU-herstelpakket ooit om de gevolgen van de coronarecessie te verzachten. Na vier dagen en nachten van onderhandelingen vol verwijten en bijna-mislukkingen, stemden premier Rutte en zijn EU-collega’s dinsdagochtend om 5.30 uur in met het pakket.

Mark Rutte geeft een ellebooggroet aan EU-president Charles Michel.Beeld AP

EU-president Michel, die de marathonvergadering leidde, toonde zich na afloop zichtbaar opgelucht. ‘Wat een onmogelijke missie leek, is toch gelukt.’ Hij sprak net als voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie en de Franse president Macron over een ‘historische dag voor Europa’. Bondskanselier Merkel erkende dat het ‘niet eenvoudig’ was geweest, maar dat het eindresultaat telt.

Premier Rutte meed grote woorden. Hij had het over een ‘omvangrijk en goed pakket’. Hij benadrukte dat als resultaat ervan de nettobetaling van Nederland aan de EU de komende zeven jaar niet stijgt. De Spaanse premier Sánchez en zijn Italiaanse collega Conte zijn tevreden dat de EU de noden in hun land erkent en financiële steun biedt.

Het pakket omvat een herstelfonds van 750 miljard euro en een nieuwe meerjarenbegroting (2021-2027) van 1.074 miljard. Het fonds bestaat voor 390 miljard euro aan EU-subsidies en 360 miljard aan goedkope leningen voor landen die zwaar zijn getroffen door de coronapandemie. 

Nederland, Oostenrijk, Zweden en Denemarken – in Brussel bekend als de ‘zuinige vier’ – wilden eigenlijk alleen maar leningen. Ze stemden uiteindelijk toch in omdat de andere lidstaten inzetten op 500 miljard euro subsidies. In ruil worden de kortingen van de ‘zuinige vier’ op hun EU-betalingen verhoogd. De korting voor Nederland stijgt van 1,6 miljard naar 1,9 miljard euro per jaar.

Zelf houden

Rutte kreeg ook voor elkaar dat de EU-landen een groter deel van de douaneheffingen die ze voor de EU heffen, zelf mogen houden. Dit scheelt Nederland enkele honderden miljoenen euro’s per jaar. Samen met de hogere korting is een dreigende tegenvaller op de EU-betalingen van 600 miljoen euro per jaar van de baan.

Over het herstelfonds werd afgelopen dagen zeer hard onderhandeld. Rutte lag als leider van de ‘zuinige vier’ – gedurende de top versterkt door Finland als nummer vijf – voortdurend onder vuur van veel collega’s. Hij zei er niet door te zijn geraakt. ‘We zijn allemaal professionals. Dat het af en toe schuurt en knalt hoort erbij. Er is geen blijvende schade’, aldus Rutte. ‘We zitten hier niet om de rest van ons leven op elkaars verjaardag te komen.’

Vooral Macron maakte er geen geheim van zich stevig aan Rutte te ergeren. Hij verweet de Nederlandse premier zich te gedragen als de voormalige Britse premier Cameron, onder wiens leiding het Verenigd Koninkrijk tot de Brexit besloot. Macron dreigde verschillende keren de EU-top te verlaten, maar zette dat niet door.

Hervormingen

Onder druk van Rutte wordt de besteding van de herstelmiljarden gekoppeld aan de voorwaarde dat een land zijn economie hervormt. Komt het land die belofte niet na, dan kan de uitbetaling van het steungeld worden stopgezet. Rutte trotseerde hiermee de boosheid van zijn 26 collega’s. 

De Italiaanse en Spaanse premier waren furieus over de ‘bemoeienis’ maar bonden uiteindelijk in. Rutte denkt dat ‘de handrem’ nauwelijks zal worden gebruikt omdat de landen – wetende dat deze strafmaatregel bestaat – hun hervormingen zullen doorvoeren. Nederland krijgt 5-  à 6 miljard euro uit het herstelfonds. Italië, waar het coronavirus zwaar huishield, bijna 200 miljard.

De Hongaarse premier Orbán slaagde er op het laatste moment in het respect voor de rechtstaat als voorwaarde voor hulpgeld af te zwakken. Hoewel de leiders het belang daarvan steeds hadden onderstreept, werd de compromistekst die Michel had opgesteld maandagnacht toch op verzoek van Orbán aangepast. De EU-leiders vreesden dat de Hongaarse premier anders de EU-top alsnog zou laten mislukken. Orbán bedankte volgens betrokkenen speciaal Macron voor diens hulp.

Geen verwatering

Volgens Rutte is er geen sprake van een verwatering van eis om de regels van de rechtsstaat na te leven. ‘De tekst is kaler maar de kern staat erin.’ Rutte zei dat hij anders bereid was geweest het akkoord te blokkeren.

De nieuwe meerjarenbegroting werd afgekaart op 1.074 miljard euro, iets minder dan de 1.100 miljard die de Europese Commissie voorstelde, maar meer dan de 1.050 miljard die de ‘zuinige vier’ voor ogen stond. In de laatste onderhandelingen sneuvelden enkele tientallen miljarden euro’s voor de omwenteling naar een groene en digitale economie. Michel en Von der Leyen spraken niettemin van moderne begroting omdat het geld meer dan ooit naar verduurzaming van de economieën gaat.

Nog deze week bespreekt het Europees Parlement het herstelakkoord. Veel parlementariërs zijn kritisch, ze vinden pakket niet omvangrijk en vernieuwend genoeg. Gezien de moeizame onderhandelingen tussen de leiders bij de totstandkoming, is het onwaarschijnlijk dat het parlement er iets wezenlijks aan kan veranderen.

Meer over de Europese onderhandelingen

Italiaanse kranten reageren woedend op de harde opstelling van met name Nederland.

Premier Mark Rutte is de gebeten hond in Brussel. Zijn stugge houding in het overleg over het herstelfonds van 750 miljard euro tegen de coronarecessie wekt wrevel bij de Frans-Duitse as en twintig andere leiders. Lees de reconstructie van de onderhandelingen tot afgelopen weekend.

Premier Rutte moet het belang van de EU uitleggen in plaats van louter dwarsliggen uit electoraal belang. Belerende vinger van Rutte kan in Europa averechts gevolgen hebben, schrijft Carlijne Vos in het Commentaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden