EU-leiders laten de trein gewoon voortdenderen

‘Dit is een historische dag’, verklaarde de Britse minister van Buitenlandse Zaken Jack Straw maandagnacht triomfantelijk, toen zijn Turkse collega Abdullah Gül in Luxemburg arriveerde voor het begin van de onderhandelingen met de Europese Unie....

Zelfs Gül trok een gezicht alsof hij van harte welkom was, hoewel de meeste EU-ministers al lang en breed naar huis waren ondanks het ‘historische’ karakter van de bijeenkomst. Opvallend genoeg was de Oostenrijkse minister Ursula Plassnik er wel. Zij had in haar eentje het akkoord met Turkije bijna anderhalve dag tegengehouden.

Na afloop van de marathonsessie heerste er opluchting. ‘De eer van de Europese Unie is gered’, concludeerde minister Bot van Buitenlandse Zaken. Niet alleen omdat de EU zich aan de belofte had gehouden de besprekingen met Turkije zonder nieuwe voorwaarden te beginnen, maar ook omdat een nieuwe mislukking een enorme blamage zou zijn geweest voor de EU na het fiasco van de referenda over de Grondwet en de ruzie over de meerjarenbegroting.

In de wandelgangen werd verontwaardigd gesproken over de ‘onbegrijpelijke’ en ‘halsstarrige’ opstelling van Oostenrijk, maar helemaal alleen stond Wenen ook weer niet. Volgens opiniepeilingen is slechts 35 procent van de EU-burgers voor het toelaten van Turkije.

Ondanks die magere steun voelden de EU-ministers zich wel verplicht in te stemmen met het openen van de onderhandelingen met Turkije. Als zij het akkoord op het laatste moment zouden hebben tegengehouden, zou dat de geloofwaardigheid van de EU ernstig hebben aangetast. Het zou ongetwijfeld ook een flinke ruzie binnen de NAVO hebben opgeleverd, vooral met de Verenigde Staten, sinds jaar en dag al een pleitbezorger van het EU-lidmaatschap van Turkije.

Ongetwijfeld was het er de EU-ministers ook om te doen te laten zien dat de EU niet helemaal stuurloos is geraakt na het ‘nee’ in Nederland en Frankrijk tegen de Europese Grondwet. Dat fiasco heeft de EU-leiders onzeker gemaakt en hun het gevoel gegeven dat zij bij iedere stap over hun schouder moeten kijken of de burgers hen nog wel volgen.

In dit geval hebben de EU-leiders zich niets aangetrokken van de publieke opinie. Hun redenering is dat het binnenhalen van Turkije, een democratische islamitische staat, van strategisch belang is voor Europa.

Dat is een overweging die ver staat van de gewone burgers die zich bezorgd maken over hun baan en de vraag of de toetreding van Turkije de EU niet aan de bedelstaf zal brengen. Maar de EU-leiders hopen dat Turkije tegen de tijd dat de onderhandelingen zijn afgerond (en dat zal wel tien tot vijftien jaar duren) heel anders uitziet. Had iemand twintig jaar geleden verwacht dat het IJzeren Gordijn, dat Europa verdeelde, ooit zou verdwijnen, laat staan dat de Oost-Europese landen bij de EU zouden komen?

Bovendien hebben zij een veiligheidsklep ingebouwd, waarop vooral Oostenrijk heeft aangedrongen: het ‘opnamevermogen’ van de EU. Daarmee kan de EU de toetreding van Turkije alsnog tegenhouden, als blijkt dat de Unie niet in staat is het land op te nemen.

De passage is nogal vaag geformuleerd, maar er is nog een veel concretere ontsnappingsmogelijkheid. Frankrijk en Oostenrijk hebben al aangekondigd dat zij aan het eind van de onderhandelingen een volkstemming zullen uitschrijven of Turkije bij de EU mag.

Het lijken waterdichte waarborgen, maar sinds juni dit jaar weten de EU-leiders dat de onderbuikgevoelens van de burgers ook een belangrijke rol spelen. Of het nu terecht is of niet, zullen veel van hen toch het gevoel hebben dat zij weer in een trein zijn beland met een bestemming die zij niet hebben gekozen.

Het risico is ook dat het avontuur met Turkije de tegenstellingen binnen de EU zal vergroten. Vooral Groot-Brittannië is een voorstander van toetreding van Turkije, maar Parijs, dat bang is dat de uitbreiding ten koste zal gaan van de versterking van de samenwerking binnen de EU, is veel minder enthousiast. Opvallend is dat de Franse regering nu zelfs zinspeelt op de mogelijkheid dat Turkije zich uiteindelijk tevreden zal moeten stellen met een ‘geprivilegieerd partnerschap’. Dat is precies waarop Oostenrijk aanstuurde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.