EU laat zich niet gijzelen door Brexit

Je bent getrouwd of gescheiden. Daartussenin zit niets. Dat kreeg de Britse demissionaire premier Cameron van de leiders van de overblijvende 27 EU-landen te horen in Brussel.

President van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker tracht in het Europese Parlement Brexiteer Nigel Farage buiten beeld van de pers te houden. Beeld EPA
President van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker tracht in het Europese Parlement Brexiteer Nigel Farage buiten beeld van de pers te houden.Beeld EPA

Cameron over de knie leggen voor de chaos die zijn Brexit-referendum teweeg heeft gebracht? Premier Rutte kijkt verbaasd op bij de vraag. 'Nee, dat is niet in het Nederlands belang. En daar zit ik hier voor. Nederland staat op plaats één, twee en drie.'

Dinsdagavond, vijf dagen na het historische besluit van de Britten om de EU te verlaten, komt premier Cameron zijn 27 collega's voor het eerst onder ogen. Niettegenstaande de kelderende beurskoersen en permanent crisisoverleg, blijft het verbale vuurwerk tijdens de EU-top beperkt tot Belgische premier Michel. Bij de rest van de leiders overheerst gecalculeerd eigenbelang. De emotie zit in het Europees Parlement met name bij liberale leider Verhofstadt. Die zou het liefst vandaag nog met zijn gedroomde EU-leger het Kanaal oversteken om Downing Street schoon te vegen.

Verhofstadt, maar ook de sociaal-democraat Pitella en de christen-democratische leider Weber wassen Cameron - niet aanwezig in het parlement - dinsdagochtend ongenadig de oren. Dat de leiderschapscrisis in Camerons Tory-partij heel Europa in onzekerheid stort, wordt hem meer dan kwalijk genomen. Het minste dat ze van de inmiddels vleugellamme Cameron eisen is dat hij onmiddellijk het Britse verzoek indient om de Unie te verlaten.

Gedraal daarmee 'vergiftigt' volgens Verhofstadt het politieke klimaat in de EU. Volgens Pitella gijzelt een handjevol panikerende Tory-politici de toekomst van de 440 miljoen burgers in de rest van Europa. Weber hekelt de 'leugens' van de Tories en UKIP waarmee ze de Britten tot een Brexit hebben verleid. 'Als u een maar een greintje fatsoen bezat, zou u zich verontschuldigen tegenover het Britse volk. U moet zich schamen', werpt Weber UKIP-leider Farage voor de voeten.

Die piekert daar niet over. Hij lacht als degene die het laatst lacht en voorspelt dat andere lidstaten snel het Britse voorbeeld zullen volgen. Frankrijk bijvoorbeeld, als Front National komend voorjaar de presidentsverkiezingen wint. FN-leidster Le Pen noemde de Britse Brexit-keuze alvast de belangrijkste gebeurtenis in Europa sinds de val van de Muur.

Ordelijk scheidingsproces

Hoe anders de toon als de regeringsleiders aan het eind van de middag in Brussel arriveren. Alleen Michel is - in elk geval buiten de vergaderzaal - bereid tot een verbale strafexpeditie richting Londen. Dat moet pijlsnel artikel 50 uit het Europees Verdrag (de exitclausule) activeren. 'Bij een lange crisis betalen België en Europa de rekening. Dat aanvaard ik niet. Ik wil niet in een situatie belanden waarin Groot-Brittannië maanden met onze voeten speelt', aldus de Belgische premier.

Nee, dan Rutte. Geef de Britten wat tijd, tijd voor een ordelijk scheidingsproces. Houd ze als goede buur en handelspartner, daar heeft Nederland belang bij. Voor politici die spelen met de gedachte het Britse voorbeeld te volgen heeft hij wel een advies: 'Kijk eens naar de chaos en totale ineenstorting die op dit moment zichtbaar is in het Verenigd Koninkrijk.'

Bondskanselier Merkel ziet Groot-Brittannië ook het liefst als 'vriend en partner' de Unie verlaten. De bilaterale contacten tussen Berlijn en Londen mogen niet geschaad worden. De Estse premier Röivas wil evenmin iets weten van 'wraakgevoelens' jegens de Britten. Denk aan de economische en militaire consequenties, waarschuwt de Est.

De Britten mogen dus best even orde op zaken stellen eer ze hun vertrek aanvragen. Maar maanden wachten in de hoop op een gunstige regeling nadien, is er niet bij. 'Ik kan onze Britse vrienden alleen maar adviseren zich daarover geen illusies te maken', aldus Merkel.

Angela Merkel. Beeld afp
Angela Merkel.Beeld afp

Geen achterkamertjes

Na uittreding zal de EU er grimmiger uitzien voor Groot-Brittannië. 'Het zal en moet voelbaar zijn', aldus Merkel. De krenten uit de pap van de interne markt halen via een speciaal handelsverdrag met de EU - de belofte van Brexiteers Johnson en Farage - is er niet bij. 'Wie deze familie verlaat kan niet de verantwoordelijkheden overboord te zetten en de privileges behouden', aldus de bondskanselier. Of in woorden van de Luxemburgse premier Bettel: 'Je bent getrouwd of gescheiden. Daartussenin zit niets.'

De Franse president Hollande herhaalt de dit weekend uitgezette lijn van de EU-27: er wordt pas onderhandeld met Londen over een nieuwe relatie als het verzoek om vertrek op tafel ligt. Geen achterkamertjes, dus. Hij heeft ook een boodschap voor degenen die hopen dat Groot-Brittannië alsnog op zijn schreden terugkeert: 'Ik kan me niet voorstellen dat de Britse regering de keuze van haar burgers negeert.'

'Groot-Brittannië zal de EU verlaten', verzekert Cameron bij aankomst in Brussel. Hij hoopt op een soepele echtscheiding. 'We moeten Europa niet de rug toekeren. Deze landen zijn onze buren.' Het diner met zijn collega's moet dan nog beginnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden