EU kiest heel voorzichtig voor groene landbouw

De plannen voor de hervorming van de Europese landbouw verdienen steun, betogen Arie van den Brand en Alexander de Roo....

EUROCOMMISSARIS Franz Fischler presenteerde gisteren in Brussel zijn plannen voor de vernieuwing van het Europese landbouwbeleid. Buiten hield Milieudefensie een demonstratie. Belangrijkste inzet van de milieubeweging: voorkomen dat de Europese landbouwministers Fischlers hervormingsvoorstellen uitkleden. Dit ongebruikelijke bondgenootschap illustreert dat Fischler behoedzame, maar betekenisvolle stappen zet op weg naar een duurzame landbouw. Als de vergroening energiek wordt doorgezet, kunnen de toekomstige EU-lidstaten in Midden- en Oost-Europa van achterblijvers tot koplopers promoveren.

Brussel blijkt gevoelig voor de zorgen van veel burgers en consumenten. Nooit eerder klonk hun onvrede over milieuvervuiling, natuurverlies, dierenleed en voedselschandalen zo duidelijk door in het beleid van de Europese Commissie. Fischler wil in de komende jaren de inkomenssteun voor boeren met 20 procent verlagen. Kleine bedrijven worden ontzien, de grootste bedrijven krijgen een subsidieplafond opgelegd. De vrijkomende gelden, zo'n vijf miljard euro, dienen volgens Fischler te worden ingezet voor plattelandsontwikkeling. Die subsidies vallen toe aan boeren die omschakelen op biologische landbouw, zich extra inspannen voor het welzijn van hun dieren, streekproducten verkopen of op andere wijze bijdragen aan een aantrekkelijker platteland.

Deze voorstellen volgen het motto van de Duitse groene landbouwminister Renate Künast: Klasse statt Masse. Des te teleurstellender is het dat Fischler nauwelijks het mes zet in de exportsubsidies, waarmee de EU haar landbouwoverschotten massaal dumpt op de wereldmarkt. Afschaffing van deze subsidies zou niet alleen veel boeren in ontwikkelingslanden van oneerlijke concurrentie verlossen. Het afsluiten van deze dure afvoerpijp voor overschotten zou ook een extra stimulans zijn voor Europese boeren om niet zoveel mogelijk, maar zo goed mogelijk te produceren.

Ook Fischlers bekering tot dierenvriend is niet geheel overtuigend. Hij onderneemt niets tegen lange-afstandstransporten van levende slachtdieren. Zowel het dierenleed als de risico's van verspreiding van dierziekten vormen urgente redenen om het gesleep met dieren te beëindigen.

Daarnaast zijn Fischlers voorstellen voornamelijk gericht op de producenten van voedsel, niet op consumenten. Waarom niet voorgesteld om de BTW op biologische producten af te schaffen?

Toegegeven: Fischler opereert in een mijnenveld. Elke onbehoedzame stap kan ertoe leiden dat de landbouwministers zijn plannen opblazen. Gelukkig bevatten zijn voorzichtige plannen de kiem voor verdergaande stappen. En de boodschap die Brussel uitzendt is positief. Intensivering loont niet langer. De grenzen die milieu, natuur, dierenwelzijn en voedselveiligheid stellen aan de landbouwproductie dienen serieus genomen te worden.

Het is van groot belang dat de landbouwministers de groen getinte voorstellen van Fischler voortvarend tot wet verheffen. Want in 2004 moet de uitbreiding van de Europese Unie haar beslag krijgen. Op het platteland van Midden- en Oost-Europa gaat extensieve landbouw samen met een grote biodiversiteit. De koerswending in Brussel kan helpen voorkomen dat de fouten die West-Europa gemaakt heeft bij de ontwikkeling van haar landbouw herhaald worden door de nieuwe EU-landen. Modernisering van de Midden- en Oost-Europese landbouw is nodig, maar met de nadruk op kwaliteit: ecologische modernisering. Als de vergroening van het EU-landbouwbeleid en de uitbreiding op korte termijn parallel worden geschakeld, dan heeft Polen een goede kans om over enkele jaren Europees kampioen biologische landbouw te worden.

Zullen de landbouwministers Fischler de voet dwars zetten? De Eurocommissaris laat enkele sectoren die voor Zuid-Europa van belang zijn, zoals de olijfteelt, voorlopig buiten schot. Daarmee lijkt het verzet vooral van Frankrijk en Ierland te komen.

De nieuwe Nederlandse regering moet duidelijk maken wat zij het belangrijkste vindt bij de hervorming van het landbouwbeleid: vergroening doorvoeren of besparingen verwezenlijken? Vergroening levert op den duur geld op, bijvoorbeeld doordat het risico van kostbare voedselcrises afneemt. Maar bij een strikte bezuinigingskoers kan de vergroening juist uit zicht raken. Dat bleek op de Top van Berlijn in 1999. Het paarse kabinet liet toen toe dat de hervormingsvoorstellen van Fischler werden afgezwakt, teneinde een korting op de Nederlandse EU-contributie binnen te slepen.

Het valt daarom te hopen dat de nieuwe minister van Landbouw in Den Haag sterk genoeg is om zijn collega van Financiën te weerstaan, wanneer deze het Europa-beleid tot een centenkwestie wil reduceren. Alleen dan kan Nederland zich in Brussel van remmer van de uitbreiding tot duwer van de landbouwhervorming ontwikkelen. De opvolger van Brinkhorst dient collega's, boeren en burgers, in Nederland en in Europa, niet alleen op hun portemonnee aan te spreken, maar ook op hun plattelandsbeleving, hun compassie met dieren en hun smaakpapillen. De nieuwe landbouwminister, waarschijnlijk een CDA'er, kan een voorbeeld nemen aan de Oostenrijkse christen-democraat Fischler.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden