Nieuws mensenrechtenprijs

EU kent mensenrechtenprijs toe aan opgesloten Oeigoerse activist Ilham Tohti

Het Europese Parlement heeft zijn jaarlijkse Sacharov-mensenrechtenprijs toegekend aan de Oeigoerse activist Ilham Tohti. De bekendmaking is een duidelijk politiek statement aan China, waar naar schatting een miljoen islamitische Oeigoeren in strafkampen vastzitten.

Ilham Tohti in Beijing. Beeld AFP

‘Met het uitreiken van de prijs roepen we China op om Tohti vrij te laten en de minderheden in China te respecteren’, zei de president van het Europese Parlement, David Sassoli, donderdag. Hij roemde Tohti om de wijze waarop hij de ‘dialoog heeft bevorderd’ tussen het Chinese volk en de islamitische Oeigoerse minderheid.

De 59-jarige Tohti is een bekende naam in de wereld van de mensenrechten. Hij zit een levenslange straf in China uit op beschuldiging van separatisme, het verspreiden van etnische haat en het oproepen tot geweld en terrorisme. Westerse regeringen en mensenrechtengroepen zijn het er eensgezind over eens dat Tohti een ‘gematigd’ geluid vertegenwoordigt vanuit de Oeigoerse gemeenschap.

De VN schat dat China in de westelijke regio Xinjiang een miljoen Oeigoeren en andere moslims in strafkampen vasthoudt. China ontkent dat dit het geval is. Het zou gaan om ‘opleidingscentra’ waar mensen die ‘kleine overtredingen’ hebben begaan kans krijgen op een nieuwe loopbaan. China zei eerder dit jaar wel dat er 13 duizend Oeigoeren zijn vastgezet op beschuldiging van terrorisme.

Tohti is geboren in Artush, een stad in Xinjiang op de grens met Tadzjikistan en Pakistan. Hij studeerde in Beijing en werd daar hoogleraar economie aan de Minzu Universiteit. Hij schreef veel over de politieke en etnische spanningen in het land en was medeoprichter van een website die sociale kwesties aan de kaak stelde, Uyghur Online. Tohti liet zich kritisch uit over de manier waarop de regering met de Oeigoeren als minderheid omgaat.

In 2014 werd Tohti gearresteerd en naar Xinjiang overgebracht, waar hij tot levenslang werd veroordeeld na een tweedaags proces. Al zijn bezittingen zijn in beslag genomen. Advocaten konden hem zes maanden niet bereiken en amper inzicht krijgen in de bewijzen voor de beschuldigingen. De veroordeling van Tohti was een waarschuwing voor andere kritische Oeigoerse intellectuelen en denkers.

De Chinese schrijver Wang Lixiang schreef op Twitter destijds dat China met deze stap een ‘Oeigoerse Mandela’ van Tohti maakte. Het Chinese staatspersbureau Xinhua reageerde daarop door te stellen dat ‘Mandela vrede predikte, terwijl Ilham Tohti haat predikt’.

‘Ik hoop dat deze prijs Tohti wat vrede kan brengen’, zei advocaat Li Fangpin tegen persbureau Reuters. ‘Maar ik vrees dat dit nieuws hem heel moeilijk zal kunnen bereiken.’

Meer over de Oeigoeren
De provincie Xinjiang is in de ogen van China een risicofactor. Bij de Oeigoeren, aan Turken verwante soennitische moslims, flakkert regelmatig een verlangen op naar een onafhankelijke islamitische staat. Trainingscentra, verklikkers en hightech-surveillance: zo gaat het eraan toe in de ‘rechteloze’ moslimprovincie. Oeigoeren vluchten regelmatig naar Europa en proberen andere familieleden hierheen te halen. Dat gaat niet altijd goed, bleek uit dit verhaal over hoe de hereniging van een Oeigoers gezin helemaal mislukte

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden