AnalyseMigratiepact

EU-immigratiepact beëindigt onrust op Middellandse Zee niet

Migranten springen vanaf het dek van het schip van de Spaanse organisatie Open Arms in zee, ten zuiden van Sicilië.Beeld AP

Het woensdag gepresenteerde migratiepact biedt geen antwoorden op acute problemen, zoals de brand in kamp Moria. Hoewel het pact daar ook niet voor bedoeld was, resteert de teleurstelling. De misère duurt voort.

De brand in kamp Moria op Lesbos eerder deze maand had een gamechanger kunnen worden. Nadat lidstaten opnieuw weinig animo hadden getoond de 13 duizend dakloze asielzoekers uit Griekenland over te nemen, richtten veler ogen zich op Brussel met de hoop dat het langverwachte migratiepact ook antwoord zou geven op de actuele problemen. Maar die hoop bleek ijdel. Het pact dat de Europese Commissie woensdag presenteerde, focuste zoals oorspronkelijk bedoeld was puur op de lange termijn.

Op zijn vroegst halverwege volgend jaar kan het plan zijn goedgekeurd door de lidstaten en het Europees Parlement. De belofte van ‘geen nieuwe Moria’s’ die eurocommissaris Ylva Johansson woensdag bij de presentatie voegde, is dan waarschijnlijk allang vergeten. In de tussentijd blijven wekelijks nieuwe bootjes aankomen met asielzoekers die opnieuw zullen stranden in het ‘niet-afgebouwde huis’, zoals eurocommissaris Margaritis Schinas het falende Europese migratie- en asielsysteem betitelde.

Vorige week nog sprongen zeventig wanhopige asielzoekers vanaf het schip Open Arms in zee in de hoop voet aan Italiaanse wal te kunnen zetten. Het schip met 280 geredde migranten was eerder geweigerd door Malta en dreigde nu ook door Palermo te worden geweerd. Het weigeren van reddingsschepen is staande praktijk sinds Matteo Salvini, oud-minister en leider van de rechts-nationalistische partij Lega, in 2018 de havens sloot.

Getouwtrek

Sindsdien dobberen schepen na vrijwel elke reddingsactie dagen tot soms weken op zee met uitgeputte en gefrustreerde migranten aan boord voordat een Europese lidstaat hulp biedt. Zo zat een olietanker van het Deense bedrijf Maersk deze maand nog 38 dagen vast op zee met 27 uit Libië gevluchte migranten nadat het eveneens door Malta werd geweigerd. Pas vorige week konden de migranten na veel getouwtrek aan wal in Italië. Het verweer van Malta: ‘Dit kleine eiland kan eenvoudigweg niet meer migranten opvangen. Het is nu aan de EU om een verdeelsysteem op te zetten’, aldus Evarist Bartolo, minister van Buitenlandse Zaken.

Maar dit beoogde verdeelsysteem blijkt ook na woensdag nog toekomstmuziek en daarmee is voor de acute noodsituatie in de Griekse opvangkampen en op de Middellandse Zee dus voorlopig geen oplossing. En dus werd het reddingsschip de Alan Kurdi van hulporganisatie Sea Eye met 133 geredde migranten aan boord, waaronder 62 kinderen, ook deze week gewoon geweigerd door Italië. Nadat het koers had gezet naar Marseille, waar het ook niet welkom was, mocht het donderdag alsnog aanmeren in Sardinië vanwege storm op zee.

Opmerkelijk genoeg maakte Luciana Lamorgese, de nieuwe Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken, bekend dat Italië al lidstaten bereid had gevonden om honderd migranten over te nemen direct na quarantaine. Dit zou een veelbelovend begin zijn van het systeem zoals de Commissie dat voor ogen ziet: een eerlijke verdeelsleutel voor asielzoekers direct vanaf het moment dat ze gered zijn op zee of geselecteerd zijn als ‘kansrijk’ in de versnelde selectieprocedure op de nieuwe hotspots op de Griekse eilanden of de Italiaanse en Spaanse kusten.

Migratie-impasse

Of deze gedeelde verantwoordelijkheid een eenmalige actie is of een omslag in het denken van de lidstaten is de vraag. Tot nog toe is solidariteit tussen de Europese lidstaten het grote struikelblok gebleken voor de beëindiging van de slepende migratie-impasse die de EU nu al vijf jaar ernstig verdeelt. Oost-Europese landen, waaronder Polen en Hongarije, hebben eenvoudigweg geen zin in migranten. Noord-Europese landen, waaronder Nederland, zijn steeds terughoudender uit angst anti-migratiepartijen in de kaart te spelen.

Mensenrechtenorganisaties zijn dan ook teleurgesteld in het Brusselse migratiepact. Een beroep op concrete solidariteit, de belangrijkste pijler in het drie ‘verdiepingen‘ tellende ‘migratiehuis’ zoals de Commissie dat woensdag schetste, strandt waarschijnlijk op dezelfde weerstand. Hulporganisaties vrezen dat er niets verandert aan de erbarmelijke leefomstandigheden in de kampen en de praktijk van migranten die op zee verdrinken − donderdag nog minstens 16 bij een scheepsramp voor de Libische kust − of worden ‘teruggeduwd‘ naar Turkije of de martelcentra in Libië.

De eurocommissarissen toonden bij hun presentatie een humaner vergezicht, waarin zij erkennen dat het redden van mensenlevens op zee een Europese verantwoordelijkheid is. Maar met hun visie op migratie ‘als een gegeven’ en ‘een economische noodzaak’ voor vergrijzend Europa, lopen ze ver voor de troepen vooruit.

Ondertussen is ook het Griekse geduld op. Woensdag wierpen Grieken een barricade op voor een opvanghuis, waar 37 alleenreizende minderjarige asielzoekers uit de Griekse eilanden zouden worden ondergebracht. Net als de ruim 100 duizend gestrande asielzoekers in Griekenland willen de Grieken maar een ding: dat andere Europese lidstaten de deur openen. Anders kan elk moment opnieuw de vlam in de pan slaan.

Lees ook: 

In dit bericht leest u de belangrijkste voorstellen uit het migratiepact van de Europese Commissie. 

De eurocommissarissen Margaritis Schinas (Griekenland) en Ylva Johansson (Zweden) zijn verantwoordelijk voor het migratiepact. In dit interview geeft Schinas een toelichting. ‘Wat we nu zien rond migratie komt niet dóór Europa, maar door het gebrek aan Europa.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden