EU heft sancties tegen Wit-Russische president op

Autocraat Aleksandr Loekasjenko is weer welkom. Na vijf jaar heft de Europese Unie de sancties op tegen de Wit-Russische president en 169 van zijn landgenoten. Niet dat Wit-Rusland zich zoveel aangetrokken heeft van Europa's democratische principes, maar dat maakt Brussel steeds minder uit.

De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko in 2010.Beeld ANP

Vanaf zaterdag kunnen hooggeplaatste functionarissen in en rondom het regime-Loekasjenko de EU weer inreizen en over hun buitenlandse banktegoeden beschikken. In 2010 ontnam de EU hun het recht daarop, als vergelding voor het brute neerslaan van protesten bij verkiezingen. De sancties zijn opgeschort tot eind februari. Dan heroverweegt de EU de straffen.

De opschorting van de sancties is een beloning voor president Aleksandr Loekasjenko. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen van eerder deze maand liet hij zes politieke gevangenen vrij - al jarenlang een harde eis van de EU. Ook uitten Europese regeringen zich tevreden over het verloop van de verkiezingen. Oppositiepartijen zouden niet onderdrukt zijn zoals bij vorige stembusgangen.

Toch is er in Wit-Rusland de laatste jaren weinig terecht gekomen van democratische hervormingen. Zo verliepen de verkiezingen helemaal niet zo democratisch volgens internationale waarnemers. Vooral bij de telling van de stemmen waren grote problemen, zei de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE).

Wit-Russen weten niet alleen wie volgend jaar hun president is, maar ook wie dat over een paar decennia zal zijn. Beiden heten Loekasjenko. Lees hier over de presidentsverkiezingen in Wit-Rusland.

Realpolitik

'Het is duidelijk dat Wit-Rusland nog een lange weg te gaan heeft bij het vervullen van zijn democratische verplichtingen', aldus Kent Härstedt, hoofd van de OVSE-missie. Ook is de mensenrechtensituatie in Wit-Rusland onverminderd ernstig, volgens Human Rights Watch en Amnesty International.

'Er worden nu andere afwegingen gemaakt binnen de Europese Unie', zegt Jan Marinus Wiersma, Oost-Europadeskundige bij Instituut Clingendael. 'Het universele waardenpatroon dat Europa en Amerika ontwikkeld hebben staat onder druk. Realpolitik is belangrijker geworden.'

Deze maand maakte de EU afspraken met een land dat net als Wit-Rusland beschuldigd wordt van mensenrechtenschending: Turkije. In het EU-Turkije Actieplan belooft Turkije vluchtelingen tegen te houden die naar Europa willen reizen in ruil voor geld en versnelling van het toetredingsproces tot de EU. Mensenrechtenschendingen verdwenen in de onderhandelingen naar de achtergrond. 'Of we het willen of niet, we moeten met Turkije samenwerken', zei Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie.

Bemiddelingsrol

Volgens analisten is er sprake van een bredere strategiewijziging van Brussel. Net als bij Turkije, is het belang bij een goede relatie met Wit-Rusland is de afgelopen tijd toegenomen. Loekasjenko weigert, net als Europa, Poetins annexatie van de Krim te erkennen. En Wit-Rusland bleek een belangrijke bemiddelaar bij het conflict in Oost-Oekraïne: in de hoofdstad Minsk kwamen Oekraïne en de pro-Russische separatisten tot een akkoord.

'Door die bemiddelingsrol wordt het ondemocratische gedrag van Loekasjenko minder bestraft', zegt Wiersma. 'De EU heeft Wit-Rusland nodig bij de crisis in Oekraïne. Het is een belangrijk land geworden nu de spanningen met Rusland opgelopen zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden