Analyse Brexit

EU gelooft nog in uitweg brexitchaos – mits het Britse parlement nu eindelijk bepaalt wat het wil

De EU ziet nog steeds een ‘Ruttiaans geitenpaadje’ uit de brexitchaos. De diepgekoesterde wens is hierbij de vader van de gedachte, zeker. Maar als noch Londen, noch Brussel een harde Brexit wil, kunnen ze als verstandige volwassenen opnieuw om tafel schuiven. Het dna van de EU is immers één lange keten van ultiem overleg. IJzeren voorwaarde van Brussel: dat het Verenigd Koninkrijk eindelijk bepaalt hoe het dan wel uit de Unie wil vertrekken.

Voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie en de Britse premier Theresa May op een conferentie in Brussel, december 2017. Beeld AP

De dag na de parlementaire knock-out die het Britse Lagerhuis aan premier May uitdeelde – een vernietigend ‘nee’ dinsdagavond tegen haar brexitakkoord met de EU – overheerst in Brussel een merkwaardige gelatenheid. EU-ambtenaren en diplomaten maken zich op voor een nieuwe dag van schoongeveegde agenda’s, bellen met de hoofdsteden en spoedvergaderingen. Het is bijna routine in de brexitonderhandelingen. Voorzitter Juncker van de Europese Commissie verliet zekerheidshalve dinsdagmiddag al het Europees Parlement in Straatsburg om de verwachte brexitcrisis vanuit Brussel het hoofd te bieden. Woensdag had hij vrijwel iedere leider gesproken, net als EU-president Tusk.

De regie bij de EU27 is en blijft strak. Ook nu de brexitdatum (29 maart) angstvallig naderbij komt en de Britse politiek verdeelder is dan ooit, vertoont het front van de 27 geen enkel barstje. Als bij afspraak gaven Rutte, Merkel, Macron en de andere EU-leiders woensdag dezelfde boodschap: het weggestemde akkoord was de beste garantie op een ordelijk vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU. Een beter akkoord is niet mogelijk.

De leiders beseffen dat geen enkele concessie, verduidelijking of belofte van EU-zijde op dit moment zin heeft. Het is nooit genoeg, omdat het Britse parlement niet weet wat het wil. Bovendien: nu toegeven zou het beeld neerzetten van een EU die door de knieën gaat voor lastige, eurofobe landen.

De eenheid van de 27 wordt overigens enorm geholpen door de totale verdeeldheid aan de andere zijde van het Kanaal. Net als de meeste Britten, tasten EU-ambtenaren en Brusselse diplomaten in het duister welk brexitscenario in het Lagerhuis wel op een meerderheid kan rekenen.

Sleutelrol voor Dublin

Het is aan May daarin de komende dagen duidelijkheid te brengen. EU-onderhandelaar Barnier zette de deur vast op een kier: als het Verenigd Koninkrijk zijn brexittaboes (geen lid van interne markt, geen lid douane-unie, geen vrij verkeer werknemers) laat varen, beantwoordt de EU die handreiking onmiddellijk met serieuze concessies. Of zoals Europees Commissaris Timmermans het formuleerde, verwijzend naar de Britse schrijver C.S. Lewis: je kunt een valse start niet meer veranderen, maar wel het eind van de race.

De Europese Commissie benadrukte dat het brexitakkoord zelf (de scheidingsakte van 585 pagina’s over de financiële eindafrekening, de rechten van burgers en de Iers/Noord-Ierse grens) niet meer wordt opengebroken, maar er wel ruimte is voor politieke toezeggingen die dat akkoord acceptabel maken voor het Britse parlement. Probleem is dat May de Britse ‘rode lijnen’ heeft getrokken en de stemming in het Lagerhuis er niet een is die nauwere banden met de EU verwelkomt.

Diplomaten denken dat achter de schermen veel met Ierland gebeld zal worden. Dublin speelt een sleutelrol: als de Ieren bereid zijn tot een soepeler grensregeling met Noord-Ierland, zoals de Britten wensen, zal de rest van de EU daar niet moeilijk over doen. ‘We zijn niet Ierser dan de Ieren’, aldus een betrokken diplomaat. Maar loyaal EU-lid Ierland wordt niet geofferd voor de onwillige grote broer Verenigd Koninkrijk die de Unie verlaat.

‘Eerst maar eens zien wat circus-Londen vandaag weer presenteert’, concludeerde een nauw bij de brexitonderhandelingen betrokken EU-ambtenaar. Tijd kopen ligt voor de hand. Een extra EU-top om de onderhandelingsperiode te verlengen, is echter nog niet gepland. De EU gaat wel ‘met volle kracht vooruit’ bij de voorbereiding van noodplannen om de schade aan EU-zijde van een harde Brexit te beperken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.