Nieuwshandelsakkoord EU en VK

EU en Verenigd Koninkrijk sluiten handelsdeal, chaotische Brexit afgewend

Op de valreep is het meest besproken handelsakkoord van 2020 toch gesloten: de deal tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk. Donderdagmiddag bereikten de twee partijen na een laatste doorwaakte onderhandelingsnacht een principeakkoord dat chaos en zware economische ellende vanaf 1 januari voorkomt.

Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen donderdagmiddag tijdens de persconferentie over de handelsdeal.Beeld AP

‘Het waren heel moeilijke onderhandelingen’, zei de voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen bij de presentatie van het principeakkoord. Ze noemde de overeenkomst ‘eerlijk en evenwichtig’. De Britse regering zei dat dit de deal is die haar altijd voor ogen stond. Premier Rutte sprak over ‘uitstekend nieuws’.

De opluchting in Brussel en Londen is enorm. Dat er na negen maanden onderhandelen toch een akkoord ligt, geeft het rampjaar 2020 in zijn laatste dagen nog enige glans. Dat is van belang voor de EU omdat ze een grotere rol op het wereldtoneel ambieert. Een slepende en economisch rampzalige ruzie met de buurman past daar niet in. Het is van belang voor de Britse premier Johnson omdat hij zijn volk een ‘Global Britain’ heeft beloofd.

Het principeakkoord opent de deur naar de omvangrijkste en meest ambitieuze handelsrelatie die de EU ooit is aangegaan. ‘Hiermee schrijven we geschiedenis’, aldus Von der Leyen. Britse bedrijven behouden hun ongelimiteerde toegang tot de EU-markt, ook al maakt het Verenigd Koninkrijk geen deel meer uit van de EU. Europese vissers zijn verzekerd van toegang tot de Britse wateren, al mogen ze daar minder vangen. Onenigheid hierover hield Londen en Brussel tot het laatste moment verdeeld.

Diplomaten en EU-ambtenaren voorspellen gooi- en smijtwerk om het akkoord op 1 januari in te laten gaan. De benodigde goedkeuring door het Europees Parlement lijkt niet meer haalbaar. De tekst (naar verluidt ruim 1500 pagina’s, inclusief bijlagen) kan namelijk niet op tijd worden beoordeeld en is niet in alle EU-talen beschikbaar. Als de lidstaten en het Britse parlement wel alvast instemmen, kan het handelsakkoord in elk geval ‘onder voorbehoud’ worden ingevoerd.

Lange onderhandeling

Maandenlang leek het Kanaal te diep voor een breed handelsakkoord. Londen verwierp de Brusselse eis dat ongehinderde toegang tot de EU-markt (geen importtarieven, geen quota) betekent dat Britse bedrijven niet te ver mogen afwijken van de EU-regels voor staatssteun, milieu en arbeidsomstandigheden. Brussel vreesde anders oneerlijke concurrentie. Uiteindelijk vonden Brussel en Londen elkaar op een compromis waarin het Verenigd Koninkrijk zegt de bestaande EU-standaarden te respecteren. Voor de toekomst beloven de twee partijen dat de wederzijdse regels niet te ver uiteen mogen lopen. Gebeurt dat toch, dan kunnen beide partijen sancties opleggen (tarieven, quota).

Over de visvangst was de EU de vragende partij. Voor sommige vissers, vooral de Franse, Nederlandse en Belgische, zijn de Britse wateren van groot belang. Londen maakte de toegang tot die wateren tot de lakmoesproef van haar soevereiniteit, wat de onderhandelingen compliceerde. De EU eiste voorspelbaarheid voor de vissector en wees het Britse voorstel voor jaarlijkse quota-onderhandelingen af. 

In het principeakkoord gaat de hoeveelheid vis die EU-vissers in Britse wateren mogen vangen de komende 5,5 jaar geleidelijk met 25 procent omlaag. De EU wilde aanvankelijk niet verder dan 18 procent minder vis gaan, Londen zette in op een beperking met 80 procent. Vanaf juni 2026 zullen Brussel en Londen elk jaar opnieuw bepalen wat er in de Britse wateren gevangen mag worden. Als Londen zich daarbij te hard opstelt, kan de EU sancties treffen door Britse visproducten bestemd voor de EU met een heffing te treffen. Eerder dit jaar trok de EU al 5 miljard euro uit voor sectoren (als de visserij) die door de Brexit getroffen worden.

De gesprekken tussen EU-onderhandelaar Barnier en zijn Britse tegenpool Frost verliepen sinds de start begin maart ‘uiterst stroperig’, aldus betrokkenen. Aanhoudende opmerkingen van Johnson dat het Verenigd Koninkrijk zou ‘floreren zonder akkoord’ kwamen de sfeer evenmin ten goede. Wantrouwen domineerde, volgens diplomaten. Pas de laatste maand toonde Johnson serieuze interesse in de onderhandelingen.

De doorbraak kwam na een aantal telefoontjes en ontmoetingen tussen de Britse premier Johnson en Commissievoorzitter Von der Leyen. De Britse premier stond onder zware druk van de hardcore Brexiteers in zijn Tory-partij om geen deal te sluiten. Aan de andere kant smeekte het Britse bedrijfsleven hem dat juist wel te doen. Bijna de helft van de Britse export is bestemd voor de Europese markt. Woensdagnacht belde Von der Leyen en Johnson verschillende keren om de ruzie over de visquota te beslechten.

Dankzij het akkoord blijft de huidige samenwerking tussen de Britse en Europese justitie, politie en de veiligheidsdiensten behouden. De financiële dienstverlening – de Londense City is het kruispunt van veel Europese transacties – is via een aparte overeenkomst al eerder voor de komende tijd geregeld. Douanecontroles komen er, maar het akkoord beperkt het oponthoud. Verder wordt de huidige vrije toegang van Britse vrachtwagens en vliegtuigen tot de EU beperkt.

Scheidingsakte

Op 1 februari verliet het Verenigd Koninkrijk na 47 jaar de EU. Op verzoek van de Londen kwam er een overgangsperiode tot 1 januari waarin Britse bedrijven nog gewoon toegang hebben tot de Europese markt. Deze overgangsperiode was ook nodig om een handelsakkoord te sluiten voor de periode erna.

Eind vorig jaar ondertekenden Brussel en Londen de Withdrawal Agreement, de ‘scheidingsakte’. Dit verdrag garandeert de rechten van EU-burgers die voor 1 januari al in het Verenigd Koninkrijk woonden en werkten (en Britten op het vasteland). Ook bepaalt het verdrag hoeveel Londen financieel nog aan de EU is verschuldigd, en regelt het dat er geen harde grens komt tussen Ierland en Noord-Ierland (dat met de rest van Groot-Brittannië uit de Unie is vertrokken).

Brexitdeal is overwinning voor oer-Brexiteers, vissers en Noord-Ieren zullen zich geslachtofferd voelen
De eerste geluiden bij de Brexiteers zijn gematigd positief. Oer-Brexiteer Nigel Farage noemde de deal verre van perfect, maar beweerde ermee te kunnen leven. Dat het een harde Brexit geworden is - dus zonder lidmaatschap van de gemeenschappelijke markt en de douane- kan worden gezien als een overwinning voor de Brexiteers.

‘Boris Johnson heeft de verwachtingen bewust laag gehouden’
Eindelijk is een deal bereikt om de Brexit af te ronden. Hoe kijken de Britten, zo vlak voor Kerstmis, naar de laatste onderhandelingen die werden gevoerd over het handelsakkoord tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU? We bellen met correspondent Patrick van IJzendoorn.

Franse vissers willen hun visrechten niet opgeven

In 2018 nog vond een kleine zeeslag plaats tussen Franse en Britse schelpvissers. Komt het opnieuw zover als de Brexitonderhandelingen stranden? In de Franse havenstad Granville klinkt het al strijdbaar: ‘We laten ze nergens meer aanmeren en blokkeren iedere ferryterminal.’ Lees de reportage hier terug. 

Eindeloos rondjes rijden bij de gesloten haven van Dover

De Brexit en het coronavirus botsen op elkaar in Dover, waar vrachtwagens stuiten op gesloten Franse grenzen. ‘Please turn around!’ Een voorbode van een no deal-brexit? Lees de reportage hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden