NieuwsMigratiecrisis Turks-Griekse grens

EU en Turkije zetten eerst stap naar normalisering relatie

De Turkse president Erdogan leek maandagavond bereid de rust aan de Turks-Griekse grens te herstellen. EU-president Michel beloofde hulp voor Turkije – ook financieel – bij de opvang van de ruim 3,5 miljoen vluchtelingen aldaar.

EU-president Michel verwelkomt de Turkse president Erdogan in Brussel.Beeld Olivier Hoslet / EPA

Daarmee is een eerste voorzichtige stap naar normalisering van de relatie tussen de EU en Turkije gezet. 

De speciale topontmoeting tussen Erdogan, Michel en voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie duurde nog geen twee uur. Na afloop verliet de Turkse president Brussel zonder verdere verklaring. Michel sprak na afloop over ‘een eerste stap in de goede richting naar een sterkere politieke dialoog’. Von der Leyen benadrukte dat ‘de migranten, Griekenland én Turkije hulp verdienen’.

De afspraak is gemaakt dat EU-buitenlandchef Borrell en de Turkse minister van Buitenlandse Zaken op korte termijn bijeenkomen om te zien in welke mate het migratieakkoord uit 2016 tussen de EU en Turkije is nageleefd. Met dat akkoord verplichtte Ankara zich migranten tegen te houden die naar Europa wilden. De EU zegde onder meer 6 miljard euro toe voor de opvang van de miljoenen vluchtelingen in Turkije.

Afgelopen weken zette Erdogan ‘de grens naar Europa open’ voor tienduizenden migranten in een poging meer geld van de EU los te peuteren, alsook militaire hulp in zijn strijd in Syrië. Erdogan beschuldigt de EU ervan de afspraken uit 2016 niet na te leven. Von der Leyen zei maandagavond dat ‘alle ontbrekende stukken’ uit het akkoord zullen worden aangevuld. Volgens Michel betekent dat ook dat Turkije de migranten niet langer naar de Grieks-Turkse grens stuurt.

Van de 6 miljard euro uit 2016 voor humanitaire en hulpprojecten is nog 1,3 miljard over. Michel wil overleggen met de lidstaten of dit resterende bedrag sneller kan worden ingezet. Mocht er nadien meer geld nodig zijn, dan zal de EU-president met de Europese regeringsleiders overleggen of dat mogelijk is.

Nieuwe miljardenhulp

Op Duitsland na staan de meeste lidstaten vooralsnog afkerig tegenover nieuwe miljardenhulp voor Turkije. EU-ambtenaren verwachten – als de rust aan de Griekse grens daadwerkelijk terugkeert – dat de leiders eieren voor hun geld kiezen. Voor de EU zijn enkele miljarden euro’s extra voor Turkije een koopje: de opvang van miljoenen migranten in Europa is veel kostbaarder. Niet alleen financieel maar ook politiek: geen enkel EU-land is bereid tienduizenden migranten te verwelkomen. Nog steeds geldt 2015 – toen bijna een miljoen migranten naar Europa kwamen, driekwart via Griekenland – als een rampjaar in Brussel.

Michel en Von der Leyen zegden hun Turkse gast toe opnieuw te bezien of de visumplicht kan worden afgeschaft voor Turken die voor korte tijd naar Europa willen. Dat was beloofd in het 2016-akkoord maar werd op ijs gezet omdat Ankara weigerde zijn strikte antiterreurwetten (mede gebruikt om oppositieleiders de mond te snoeren) aan te passen. Voor Erdogan is het opheffen van de visumplicht symbolisch belangrijk.

Borrell zal tevens onderzoeken of de handelsbetrekkingen met Turkije verbeterd kunnen worden. Uitbreiding van de douane-unie tussen Turkije en de EU maakte deel uit van het migratiepact. Ook dit raakte in het slop omdat Erdogan de macht naar zich toetrok na de mislukte staatsgreep in 2016.

Met de ‘nieuwe dialoog’ tussen Ankara en Brussel koopt de EU tijd om een nieuw Europees asielbeleid op te zetten. Von der Leyen presenteert in april een voorstel. Een crisisbestendig asielbeleid maakt de EU minder kwetsbaar voor grillen van Erdogan.

De EU wil de extra tijd ook gebruiken om lidstaten op de huid te zitten de bestaande asielregels na te leven. Die regels maken het mogelijk migranten die geen kans hebben op een verblijfsvergunning, vast te houden voor uitzetting. Frontex, de EU-organisatie voor de bescherming van de buitengrenzen, kan al worden ingeschakeld voor het terugsturen van migranten. Een goede en snelle registratie van migranten is al verplicht, net als een snelle beoordeling van hun asielverzoek. ‘Als Griekenland, Italië, Cyprus, Malta en Spanje de bestaande regels zouden respecteren, had Erdogan aanzienlijk minder invloed’, zegt een betrokken EU-ambtenaar.

Erdogan kan extra steun van de EU goed gebruiken. De Turkse president weet dat de 3,6 miljoen merendeels Syrische vluchtelingen die zijn land huisvest, daar vermoedelijk lang gaan blijven, mogelijk zelfs permanent. Zo’n 40 procent is jonger dan 14 jaar en gaat naar school in Turkije.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden