nieuws

EU doet nieuwe poging belastingontwijking door multinationals aan te pakken

Brussel waagt een nieuwe poging om multinationals zwaarder te belasten. Het vetorecht van onwillige lidstaten – geregeld ook Nederland – moet buigen voor wereldwijde druk.

De Duitse afdeling van Amazon heeft op een kaart aangeduid waar de Europese kantoren van het bedrijf zijn gevestigd. Beeld Ullstein bild via Getty Images
De Duitse afdeling van Amazon heeft op een kaart aangeduid waar de Europese kantoren van het bedrijf zijn gevestigd.Beeld Ullstein bild via Getty Images

De CCCTB is dood, leve de CCCTB! Achter dit naar de voormalige Sovjet-Unie riekende acroniem ging afgelopen decennium in Brussel een strijd schuil om multinationals te belasten. Die strijd was even heroïsch als gedoemd om te mislukken. Maar dinsdag presenteerde de Europese Commissie BEFIT, ruwweg eenzelfde idee voor winstbelasting in een ander jasje. Met één cruciaal verschil: de kans op slagen is aanzienlijk groter nu de VS soortgelijke plannen heeft.

Jaarlijks lopen de Europese schatkisten 35- tot 70 miljard euro mis doordat bedrijven winstbelasting ontwijken. Nog eens 46 miljard euro blijft buiten bereik van de fiscus via trucs van de allerrijksten, en 50 miljard euro door btw-fraude. ‘Dit vraagt om actie’, zei commissaris Gentiloni (Economie) in een toelichting op de plannen. ‘De deur voor belastingontwijking moet dicht’, vulde zijn collega Dombrovskis (Werk) aan.

Nu roepen opeenvolgende Commissies dit al jaren, maar de muur van de lidstaten – gewapend met hun veto’s – is sterker dan de ambitie van Brussel. ‘Belastingen en Europa, dat is altijd uitdagend’, beaamde Gentiloni. ‘Maar de belastingstelsels moeten op de schop.’

Brievenbusmaatschappijen

Vandaar de hernieuwde aanzet tot geharmoniseerde winstbelasting, een digitaks, een rapportageplicht voor multinationals over hoeveel belasting ze betalen, en een verbod op brievenbusmaatschappijen die louter dienen om winst weg te sluizen. ‘Laten we de handschoen opnemen’, aldus Gentiloni.

Beslist geen makkelijke strijd getuige het lot van de Common Consolidated Corporate Tax Base (CCCTB), een ambitieus voorstel voor een meer uniforme winstbelasting dat de toenmalige Commissie-Barroso presenteerde in 2011. Het tarief van de winstbelasting bleef een nationale zaak maar met een geharmoniseerde winstdefinitie werd duidelijk welk land echt voorop loopt in de fiscale race to the bottom. Bovendien werden fiscale vluchtroutes afgesneden. Voor multinationals was de CCCTB aantrekkelijk omdat ze maar in één land aangifte hoefden te doen.

Zo ambitieus als het voorstel was, zo furieus de reacties van lidstaten als Luxemburg, Ierland, Cyprus, Malta en vaak ook Nederland: blijf met je jatten af van onze belastingwetten. Omdat fiscale wetten in de EU unanimiteit vereisen, werd de CCCTB al snel bijgezet in de categorie ‘dode paarden’: eraan trekken is zinloos.

Panama papers

In 2016 lanceerde de Commissie nog een nieuwe versie, met één C minder (die van consolidated), maar ook dat bood geen soelaas. Ondertussen werden de redenen om iets te doen aan de marginale winstbelasting voor grote bedrijven alleen maar klemmender. ‘Panama’ en andere papers toonden dat multinationals de gaten in de belastingwetten feilloos weten te vinden, arbeid wordt zwaarder belast dan kapitaal en winst, en de fiscus is nog steeds gericht op fysiek aanwezige bedrijven (baksteen) in plaats van op de sectoren die draaien op bits, bytes en bitcoins. Ook niet onbelangrijk: pogingen van de Commissie om fiscale voordelen voor multinationals te brandmerken als illegale staatssteun, stranden geregeld bij het Hof van Justitie (Amazon, Apple, Starbucks).

Vandaar dat de Commissie het nu probeert met BEFIT (Business in Europe: Framework for Income Taxation). Opnieuw een aanzet tot een uniforme afbakening van wat winst is, belast tegen nationaal bepaalde tarieven, waarbij de opbrengst eerlijk wordt verdeeld over de lidstaten waarin die winst daadwerkelijk wordt gemaakt. Verder wordt het heen en weer schuiven ingeperkt van gekunstelde rekeningen tussen verschillende onderdelen van één bedrijf met als doel de belastbare winst te drukken.

Waarom het dit keer misschien wel lukt? Omdat de VS onder Biden het willen. De VS verrasten de Oeso onlangs niet alleen met een voorstel tot winstdefiniëring, maar ook met een plan voor een winstbelasting van minimaal 21 procent. Dit laatste zal ongetwijfeld op verzet stuiten bij Luxemburg, Cyprus, Ierland en Malta.

Biden-momentum

De Commissie pakt het ‘Biden-momentum’ verder met een verplichting voor multinationals te rapporteren hoeveel belasting ze effectief over hun winst betalen en waar ze dat doen. Daarnaast wil Brussel af van lege holdings die een spilfunctie vervullen in het wegsluizen van onbelaste winst. Uber wist volgens onderzoekers via Nederlandse brievenbusmaatschappijen in 2019 bijna 6 miljard euro aan winst weg te moffelen.

‘Het is nu of nooit’, zei Gentiloni op de vraag of de lidstaten dit keer wel zullen instemmen met de plannen. PvdA-europarlementariër Tang is ‘heel blij’ dat de Commissie het gevecht aangaat. ‘Biden heeft de toon gezet, er is nu meer kans van slagen.’ Zijn collega Eickhout (GroenLinks) is sceptisch. Hij vreest dat de nationale veto’s niet zullen buigen voor de frisse wind uit Washington.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden