EU damt stroom illegalen in door visumdeal met Turkije

Functionarissen van de Europese Unie en de Turkse regering ondertekenen vandaag in Ankara een belangrijk akkoord over immigratie. Turkije belooft illegale immigranten die afkomstig zijn uit andere landen terug te gaan nemen als ze vanaf Turks grondgebied de EU zijn binnengekomen. In ruil daarvoor krijgen Turken het recht om zonder visum naar de EU te reizen.

Premier Erdogan van Turkije aan het woord na het sluiten van de visumdeal met de EU. Beeld anp

Eurocommissaris Malmström, een van de drijvende krachten achter de immigratiedeal, noemt het een bewijs van de 'verbondenheid van Turkije en de EU.' De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoglu ziet er een bewijs in dat Turkije deel is van Europa. 'Een historische realiteit.'

De Europese Commissie en de Turkse regering proberen met de overeenkomst de vastgelopen onderhandelingen over een Turkse toetreding tot de EU nieuw leven in te blazen. 'De Commissie zet echt alle middelen in om het treintje gaande te houden', zegt politiek analist en Turkije-kenner Joost Lagendijk, die jarenlang voor GroenLinks in het europarlement zat. 'Voor het openen van nieuwe hoofdstukken in de toetredingsonderhandelingen kan de Commissie niet om de lidstaten heen. Maar op dit terrein heeft de Commissie veel eigen bevoegdheden.'

De overeenkomst voorziet in een overgangsperiode van drie jaar. De Turkse regering moet in die drie jaar de beveiliging van haar paspoorten verbeteren. Ook moet Turkije zijn grensbewaking op orde brengen. En het land moet een asielsysteem naar Europees model opzetten, met opvang- en detentiecentra en een asielprocedure. De Turken zullen daarvoor honderden miljoenen euro's aan hulp krijgen van de EU. Na afloop van de overgangsperiode moet de Turkse regering dan beginnen met de beloofde terugname van illegale immigranten. En als de terugkeer eenmaal functioneert, krijgen Turkse burgers het recht om zonder visum naar de EU te reizen.

'In het slechtste scenario zal Turkije misschien enkele duizenden illegale immigranten moeten terugnemen', zegt de Turkse minister Davutoglu. 'Maar 76 miljoen Turken zullen overal heen kunnen in Europa.'

 
Dit is een bewijs van de verbondenheid van Turkije en de EU.
Eurocommissaris Malmström
 
76 miljoen Turken zullen overal heen kunnen in Europa
Turkse minister Davutoglu
Beeld De Volkskrant

Stroom illegale immigranten beteugelen
De Europese Commissie sluit de deal met de Turken in de hoop de toestroom van illegale immigranten te beteugelen. Turkije is al jaren de belangrijkste draaischijf voor illegalen die naar de EU komen.

Van de 73 duizend illegale immigranten die in 2012 werden gedetecteerd bij het overschrijden van de EU-buitengrens, kwam 51 procent binnen in Griekenland, Cyprus en Bulgarije. Dit blijkt uit cijfers van het Europese grensbewakingsagentschap Frontex. Het merendeel van deze immigranten komt via Turkije.

Dit is deels een gevolg van geografie. Voor illegale reizigers uit het oosten ligt de route via Turkije voor de hand. Mensen uit Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Centraal- en Zuid-Azië krijgen vaak makkelijk een visum voor Turkije, of hebben helemaal geen visum nodig. Tot nu toe neemt Turkije bovendien - anders dan bijvoorbeeld Libië en Marokko - nauwelijks migranten uit andere landen terug. Griekenland en Turkije hebben weliswaar een akkoord dat de Turken verplicht illegalen terug te nemen, maar daar komt in de praktijk weinig van terecht.

Turkse minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoglu en eurocommissaris Cecilia Malmstrom Beeld anp

Alleen een verklaring van een immigrant is niet genoeg
Het akkoord dat vandaag wordt getekend, moet hierin verandering brengen. 'Wij gaan immigranten terugnemen als kan worden vastgesteld dat ze van ons grondgebied komen', zegt een hoge Turkse ambtenaar die nauw betrokken is geweest bij de onderhandelingen. 'Alleen een verklaring van een immigrant dat hij via Turkije is gekomen, zal niet genoeg zijn. Er moet meer bewijs zijn, zoals een Turks buskaartje of een rekening van een Turks hotel.'

In ruil voor het terugnemen van de illegalen, mogen de Turken straks dus zelf zonder visum naar de EU. Daarbij speelt op de achtergrond mee dat de geldende visumplicht juridisch in toenemende mate omstreden is. 'Mensen uit allerlei landen die niet onderhandelen over toetreding tot de EU mogen zonder visum Europa in', zegt oud-europarlementariër en Turkije-expert Lagendijk. 'Rusland staat bijvoorbeeld op het punt visumvrijstelling te krijgen. Waarom de Turken dan niet?'

Om in werking te treden, moet het akkoord na de ondertekening van vandaag eerst nog wel geratificeerd worden. Aan Turkse kant dient het parlement in Ankara er mee in te stemmen en aan Europese zijde moeten het Europees parlement en de Raad van Ministers van Binnenlandse Zaken de deal goedkeuren. In sommige EU-landen, waaronder Duitsland en Nederland, ligt de visumvrijstelling gevoelig. Er kan dan ook nog flink wat discussie over ontstaan.

Turkije waarschuwt alvast dat het, als de afschaffing van de visumplicht wordt getraineerd, het terugnemen van de illegale immigranten zal staken. 'Veel Europeanen zijn nog altijd bang voor een enorme toestroom van arme Turken', zegt de hoge Turkse ambtenaar. 'Maar de dynamiek in Europa is aan het veranderen. De Turkse economie groeit de laatste jaren flink. Wij verwachten dat onze burgers de visumvrijstelling straks waarschijnlijk vooral gebruiken voor zaken, studie, familiebezoek en vakanties. Turken willen niet meer massaal naar Europa, omdat de omstandigheden hier thuis beter zijn. Turkije is zelf juist een land aan het worden waar immigranten naar toe komen om te werken.'

 
Alleen een verklaring van een immigrant dat hij via Turkije is gekomen, zal niet genoeg zijn. Er moet meer bewijs zijn, zoals een Turks buskaartje of een rekening van een Turks hotel.
Hoge Turkse ambtenaar
Beeld De Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden