nieuwseurobudget

EU-budgetcrisis door Pools-Hongaars veto

De EU stevent af op een nieuwe crisis nu Hongarije en Polen weigeren de Europese meerjarenbegroting (1.074 miljard euro) en het coronaherstelfonds (750 miljard euro) goed te keuren. De premiers van beide landen wacht een vinnig onthaal van hun EU-collega’s, als de regeringsleiders elkaar donderdag per video spreken.

De Hongaarse premier Orbán (rechts) en zijn Poolse collega Morawieck.Beeld REUTERS

Betrokken EU-ambtenaren vinden dat de Hongaarse premier Orbán en zijn Poolse collega Morawiecki zich tot ‘de paria’s van de EU’ maken met deze opstelling. De Duitse bondskanselier Merkel en EU-president president Michel proberen achter de schermen de twee dwarsliggers op andere gedachten te brengen. Dinsdag bespreken de ministers van Buitenlandse Zaken de kwestie, de verwachting is dat de Hongaarse en Poolse bewindslieden stevig bekritiseerd worden.

Maandagmiddag lieten Warschau en Boedapest via hun EU-ambassadeurs weten hun veto daadwerkelijk te zullen gebruiken tegen de ruim 1.800 miljard aan EU-geld. Eerder dreigden beide lidstaten daar al mee. Hongarije en Polen vinden het onacceptabel dat in de toekomst het ontvangen van EU-subsidies wordt gekoppeld aan het respecteren van de rechtsstaat. De Europese Commissie is al verschillende keren naar het Europese Hof gestapt om de ondermijning van de democratie in Polen en Hongarije tegen te gaan.

Omdat de andere lidstaten en het Europees Parlement vasthouden aan een rechtsstaattoets, grijpen Warschau en Boedapest nu naar hun ultieme wapen: het veto. Volharden ze in hun verzet, dan is er op 1 januari geen EU-begroting. De Unie is dan aangewezen op een noodbudget van circa eenderde van de normale begroting, vooral om boeren en EU-ambtenaren te betalen.

Het herstelfonds van 750 miljard euro – in juli door de regeringsleiders nog bejubeld als een ‘historische stap’ – komt er dan helemaal niet. Zwaar door de coronapandemie getroffen zuidelijke landen als Spanje, Italië en Griekenland zullen in dat geval ‘de oorlog aan Orbán en Morawiecki verklaren’, zeiden EU-ambtenaren maandagmiddag. Madrid, Rome en Athene snakken naar EU-geld om de ingeklapte economie lucht te geven.

Ook Polen en Hongarije krijgen een financiële dreun als de EU-begroting en het herstelfonds op de lange baan worden geschoven. Beide landen zijn grote ontvangers van EU-subsidies, het gaat om tientallen miljarden euro’s de komende jaren. EU-ambtenaren denken daarom dat de vetodreiging bluf is.

Beperkte speelruimte

Volgens betrokkenen zullen Merkel (als tijdelijk EU-voorzitter) en EU-president Michel de komende dagen Orbán en Morawiecki benaderen. ‘Iets afschieten is makkelijk, maar dan moeten ze vervolgens aangeven wat ze wel willen’, aldus een ambtenaar. Diplomaten wijzen erop dat de speelruimte zeer beperkt is: het Europees Parlement maar ook lidstaten als Nederland, Finland, Zweden en Denemarken willen de rechtsstaattoets niet verwateren. Critici menen dat de koppeling van EU-geld aan de rechtsstaat toch al te beperkt is ingevuld.

Donderdagavond tijdens de EU-videotop zal de kwestie ter sprake komen. ‘Maar verwacht daar geen wonderen’, stelt een ambtenaar. Problematisch is dat de tijd dringt: om het EU-budget en het herstelfonds op 1 januari in werking te laten treden, moet het financiële pakket nog deze maand worden goedgekeurd.

Lees ook:

Europese zorgagentschappen als het in Amsterdam gevestigde EMA (Europees Geneesmiddelenbureau) moeten worden versterkt om de coronapandemie en toekomstige epidemieën te bestrijden. De Europese Commissie wil dat het ECDC (het Europese RIVM) lidstaten gaat assisteren en controleren bij het opstellen van rampenplannen.

EU-landen die geld krijgen uit Brussel moeten democratische waarden als een onafhankelijke rechtsstaat respecteren. Na jaren discussie bereikten het Europees Parlement en de lidstaten op 5 november een akkoord hierover.

De tweede coronagolf vaagt de hoop op spoedig economisch herstel weg. Op zijn vroegst in 2023 – op voorwaarde dat nieuwe virusgolven uitblijven – keren EU-landen terug naar hun welvaartsniveau van voor de coronapandemie, zo voorspelt de Europese Commissie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden