NieuwsEU-top

EU-akkoord over rechtsstaattoets, budget en herstelfonds veiliggesteld. Leiders spreken van ‘doorbraak’

EU-subsidies worden vanaf 1 januari gekoppeld aan respect voor de rechtsstaat. De Europese regeringsleiders bereikten donderdagavond een akkoord hierover, het is voor het eerst dat deze voorwaarde aan het verkrijgen van EU-geld wordt gesteld.

De Franse president Emmanuel Macron (links) donderdag tijdens de EU-top in Brussel in gesprek met Europese-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Rechts de Poolse premier Mateusz Morawiecki met zijn Hongaarse ambtgenoot Viktor Orbán. Beeld AP
De Franse president Emmanuel Macron (links) donderdag tijdens de EU-top in Brussel in gesprek met Europese-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Rechts de Poolse premier Mateusz Morawiecki met zijn Hongaarse ambtgenoot Viktor Orbán.Beeld AP

De leiders spraken over een ‘doorbraak’, het Europees Parlement moet nog akkoord gaan, maar ook daar zijn de reacties enthousiast. Commissaris Jourova (Waarden en Transparantie) zei ‘opgelucht’ te zijn en noemde het akkoord ‘goed nieuws voor Europa’.

Afgelopen maanden blokkeerden Polen en Hongarije het nieuwe rechtsstaatmechanisme. Beide landen liggen al jaren onder vuur van Brussel en het Europees Hof van Justitie vanwege ondermijning van de rechtsstaat. Warschau en Polen dreigden met een veto tegen de nieuwe Europese meerjarenbegroting (1.100 miljard euro) en het speciale coronaherstelfonds (750 miljard) als de andere lidstaten de rechtsstaattoets zouden doorduwen. Met het akkoord is dat dreigement van tafel en kunnen de lidstaten over de miljarden beschikken.

Het compromis waarop de leiders zich verenigden, was opgesteld door EU-voorzitter Duitsland. Daarin blijft het oorspronkelijke rechtsstaatmechanisme grotendeels overeind. Lidstaten moeten beschikken over onafhankelijke rechters die voldoende middelen en mankracht hebben om te voorkomen dat EU-geld door fraude en corruptie wordt misbruikt of verkeerd besteed. Als het financieel belang van de EU in gevaar is, kan de Europese Commissie een strafprocedure opstarten. Uiteindelijk kan die resulteren in stopzetting van EU-gelden en het terugvorderen ervan.

Twijfels bij Rutte

Om Hongarije en Polen over de streep te trekken, geldt de rechtsstaattoets niet voor EU-subsidies die nog op de plank liggen. Alles bij elkaar gaat dat om ruim 300 miljard euro, waarvan 40 miljard voor Polen en 11 miljard voor Hongarije. De toets wordt pas van kracht bij de uitgaven uit de nieuwe begroting en het herstelfonds.

Verder moet eerst het Europees Hof van Justitie nog beoordelen of het rechtsstaatmechanisme door de beugel kan. Pas als dat oordeel er is (vermoedelijk in 2022) kan de Commissie strafprocedures beginnen.

Bij aankomst in Brussel voor de EU-top twijfelde premier Rutte of hij akkoord kon gaan met het compromis. Na een positief advies van de juridische dienst van de EU en de verzekering van de Commissie dat zaken met terugwerkende kracht tot 1 januari mogelijk zijn, stemde hij toch in. Rutte en de Tweede Kamer hadden het oorspronkelijke voorstel als ‘de ondergrens’ bestempeld.

Lees ook

Houdt dit de uitholling van de rechtsstaat in Hongarije en Polen tegen? En wordt de EU er beter van?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden