Ethiopische Nederlander staat terecht voor misdaden in 1978 tijdens Rode Terreur

Elf jaar geleden werd Eshetu A. in Ethiopië ter dood veroordeeld vanwege genocide en misdaden tegen de menselijkheid, maar die straf werd nooit uitgevoerd. De naar Nederland gevluchte Ethiopiër staat vandaag in Den Haag opnieuw voor de rechter voor betrokkenheid bij de bloedige staatsterreur in de jaren zeventig.

Aanhangers van het communistisch regime vieren in 1987 de verjaardag van de revolutie. Beeld afp

Onder de communistische junta, de Derg, werden in 1977 en 1978 tienduizenden vermeende vijanden van het regime gedood - de zogeheten Rode Terreur. Leider van het angstregime was kolonel Mengistu, van wie A. een handlanger was.

A. wordt vervolgd voor een viertal oorlogsmisdrijven uit 1978. Hij zou opdracht hebben gegeven voor de executie van 75 mensen en voor het martelen van negen personen. Ook zwaaide hij de scepter in een illegaal detentiecentrum waar ruim driehonderd mensen in mensonterende omstandigheden werden gevangengehouden, aldus de openbaar aanklager.

Mengistu in 1990, destijds president van Ethiopië. Beeld ap

De zaak is een primeur, zegt Thijs Bouwknegt, onderzoeker van het oorlogsdocumentatie-instituut Niod. 'Dit is de eerste inhoudelijke strafzaak tegen een lid van de Derg in het buitenland.' In de Verenigde Staten is eerder een ex-lid van de Ethiopische junta berecht, maar dat was niet vanwege oorlogsmisdrijven. 'Hij werd veroordeeld voor liegen tegen de Amerikaanse immigratiedienst.'

Na de val van Mengistu vluchtte A. in 1991 naar Nederland, waar hij een vluchtelingenstatus kreeg en zeven jaar later de Nederlandse nationaliteit. Zijn verleden kwam aan het licht via een publicatie van Vrij Nederland. Omdat Ethiopië en Nederland geen uitleveringsverdrag hebben, bleef A. buiten schot van de Ethiopische justitie, die hem bij verstek veroordeelde tot de doodstraf in 2006. Jaren later droeg Ethiopië het rechtbankdossier over aan de Nederlandse justitie. Twee jaar geleden werd A., toen 61 jaar, opgepakt in Amstelveen. Sindsdien zit hij in voorarrest.

Jonge officieren

A. is geen kleine vis, zegt Bouwknegt. Hij maakte deel uit van de kliek jonge officieren rond Mengistu, die met behulp van een coup een communistisch bewind stichtten. Hij was pas 24 jaar toen hij werd benoemd tot vertegenwoordiger, een soort provinciegouverneur, in de westelijke provincie Gojjam. 'Van daaruit organiseerde hij volgens de aanklacht bijeenkomsten waarin hij opriep vijanden te identificeren, huiszoekingen te verrichten en tegenstanders gevangen te zetten', aldus Bouwknegt. 'De Ethiopische justitie vond A. belangrijk genoeg om hem mee te nemen in het megaproces tegen Mengistu.'

Vanaf vandaag moet A. zich voor de rechtbank in Den Haag verantwoorden voor gebeurtenissen Gojjam. De aanklacht is gebaseerd op onderzoek van het Team Internationale Misdrijven van de politie, aangevuld met het dossier van zijn strafzaak in Ethiopië. Meerdere Ethiopische getuigen hebben belastende verklaringen afgelegd tegen A. Zeven van hen komen deze week over vanuit Canada en de VS en zullen donderdag getuigen.

Of er voldoende bewijs is om A. te veroordelen, vindt Bouwknegt lastig in te schatten. 'Tussen de documenten die zijn overgebracht uit Ethiopië zouden ook dodenlijsten zitten waar zijn handtekening onder staat.' Krijgt de aanklager de zaak rond, dan wacht A. waarschijnlijk levenslang.

Mengistu spreekt aanhang toe in Addis Ababa, 1977. Beeld afp

Koude Oorlog

Een volksopstand in 1974, die keizer Haile Selassie ten val bracht, luidde in Ethiopië een roerige periode in. De militaire junta greep de macht, waarna de jonge officieren van Mengistu hun rivalen binnen de legertop uit de weg ruimden en, onder wisselende titulatuur, zouden regeren tot 1991. Volgens de wetten van de Koude Oorlog kon het communistisch regime rekenen op steun van de Sovjet-Unie en oppositiegroepen op hulp van de VS. De Derg wordt verantwoordelijk gehouden voor de dood van minstens een half miljoen Ethiopiërs, martelingen en terechtstellingen zonder proces.

In 1991 maakte een rebellencoalitie een einde aan het regime van Mengistu. Die werd ter dood veroordeeld, maar vond een veilig heenkomen in Zimbabwe, het land van zijn vriend Robert Mugabe. Ook veel andere Derg-leden wisten de dans te ontspringen. Bouwknegt: 'Er zijn iets meer dan vijfduizend mensen berecht voor het Ethiopische tribunaal. Drieduizend daarvan zijn voor de rechtbank verschenen, de overige tweeduizend zijn bij verstek berecht.'

Jongeren vieren in 1991 de val van het regime-Mengistu op een neergehaald beeld van Lenin. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden