Vijf vragen bomen planten in Ethiopië

Ethiopië ‘verbetert’ het wereldrecord bomenplanten, maar heeft dat wel zin?

Bomenoase bij de Ethiopische orthodoxe kerk van Mekame Selam Kolala Meskel. Beeld Hollandse Hoogte / Panos Pictures

Ethiopië probeert het wereldrecord bomenplanten te breken. Niet alleen om het Guinness Book of Records te halen, maar vooral om iets te doen tegen de toenemende ontbossing, die het land kwetsbaar maakt voor langdurige droogtes door de voortschrijdende klimaatverandering.

1. Bomen planten in Ethiopië, is dat serieus?

Ja, vrijwilligers in Ethiopië hebben maandag binnen 12 uur meer dan 353 miljoen bomen geplant, althans dat beweert de regering bij monde van minister Getahun Mekuria van Innovatie en Technologie en staatsmediabedrijf Fana Broadcasting. De actie was onderdeel van een grote bomencampagne van premier Abiy Ahmed. Doel van dit Green Legacy Initiative is tussen mei en oktober meer dan vier miljard bomen te planten. Tot nu toe zouden de honderdduizenden vrijwilligers al 2,6 miljard bomen hebben geplant op meer dan duizend locaties in alle delen van het Oost-Afrikaanse land.

2. Is het echt een wereldrecord?

Dat zegt Ethiopië zelf. Het vorige record was in handen van India. Daar werden in 2017 op één dag 66 miljoen bomen geplant. Het is nog onduidelijk of Guinness World Records de bomenactie volgt, maar daar hoopt de Ethiopische regering wel op. Persbureau AP kreeg te horen dat de staf van premier Ahmed speciale software heeft laten ontwikkelen voor de tellingen. Tegenstanders spreken van een pr-actie van het regime, dat de aandacht wil afleiden van binnenlandse problemen zoals het etnisch conflict met de Oromo.

Critici noemen het aanplanten van 353 miljoen jonge bomen op één dag heel onwaarschijnlijk. ‘Als ze tien miljoen mensen (10 procent van de bevolking) zouden hebben gemobiliseerd voor het planten van bomen, moet elke deelnemer gemiddeld 35 bomen hebben geplant. Als ze één miljoen mensen hebben gemobiliseerd zouden dat 350 bomen per deelnemer zijn’, zegt Chris Reij, landregeneratie-expert bij het World Resources Institute. ‘Bij een boomdichtheid van duizend bomen per hectare zouden ze in één dag de oppervlakte van de hele provincie Zuid-Holland hebben beplant.’

3. Wat is het doel van de campagne?

De belangrijkste doelstelling is herstel van het gedegradeerde landschap van Ethiopië, zoals dat eerder ook is geprobeerd in de Sahel, in het kader van de Great Green Wall tegen de verwoestijning. Ethiopië was volgens de VN rond 1900 voor ongeveer 35 procent bebost. Tegenwoordig is dat nog 4 procent, het gevolg van de enorme bevolkingsgroei en navenante behoefte aan landbouwgrond. Het ontboste landschap heeft zwaar te lijden onder erosie, overexploitatie en uitdroging, nog verergerd door de klimaatverandering.

Alleen rond oude kerken zijn nog stukjes bos te vinden. De Ethiopisch-Orthodoxe Tewahedo Kerk heeft kleine bospercelen sinds mensenheugenis beschermd als een spirituele beschermende schil rond haar heiligdommen. Het zijn tegenwoordig hotspots van biodiversiteit, eilandjes van groen in ontboste, uitgedroogde landbouwvlaktes. Maar die eilandjes worden in toenemende mate bedreigd, door populatiedruk, rondzwervend vee en opwarming.

Niet alleen in Ethiopië wil men herbebossing, ook grote delen van de droge Sahel zijn tegenwoordig schitterend groen en vruchtbaar. 250 miljoen bomen zijn daar de laatste jaren bij gekomen. Allemaal dankzij lokale boeren, zo leerde een half jaar geleden een rondtocht van de Volkskrant door Zuid-Niger.

4. Bomen planten is dus goed voor het klimaat?

Absoluut. Massaal bomen planten is een van de effectiefste en goedkoopste methoden om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en zo de opwarming van de aarde tegen te gaan. Bomen nemen CO2 op uit de lucht en leggen dat in principe voor tientallen jaren vast. Zogeheten negatieve emissies die de nog steeds groeiende uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen kunnen tenietdoen. Bovendien helpen ze tegen landdegradatie en verwoestijning.

De Britse ecoloog Thomas Crowther, adviseur van de Trillion Tree-campagne van de VN, stelde onlangs dat een herbebossing op mondiale schaal de klimaatverandering kan vertragen. Hij ziet ruimte voor het aanplanten van 1,2 biljoen bomen die samen 160 gigaton koolstof uit de lucht zouden kunnen opnemen, wat gelijk staat aan ruim tien jaar mondiale uitstoot. Hierdoor zou de wereld tijd winnen voor de omslag van fossiele naar duurzame energie.

Veel experts betwijfelen of zo’n planetaire herbebossing haalbaar is. Er is niet genoeg land beschikbaar, bomen groeien maar langzaam, warme en droge klimaten kunnen bomengroei belemmeren en elders gaat de ontbossing door. Bomen planten om ze op te stoken als biobrandstof heeft overigens geen zin: negatieve emissies werken alleen als je de CO2-opnemende bomen rustig laat staan.

5. Is het niet dweilen met de kraan open?

Zeker, want in de meeste landen gaat de ontbossing keihard door. Deze maand bleek bijvoorbeeld dat in Brazilië, het land met het grootste tropische regenwoud ter wereld (het Amazonegebied), de ontbossing voor vooral nieuwe weidegronden een enorme vlucht heeft genomen sinds het aantreden van de extreem-rechtse president Jair Bolsonaro in januari. De Zuid-Amerikaanse Trump werd gekozen met steun van de machtige veeboeren.

In de eerste drie weken van juli werd meer dan 1.250 vierkante kilometer Amazonewoud omgehakt, een toename van ruim 70 procent vergeleken met de hele maand juli vorig jaar. In totaal is dit jaar al 3.700 vierkante kilometer bos verdwenen, 16 procent meer dan in heel 2016, het jaar met de grootste ontbossing tot nu toe (3.183 vierkante kilometer). Dat blijkt althans uit satellietdata van het Nationaal Ruimte Onderzoeksinstituut INPE.

Bolsonaro kwalificeerde de INPE-data direct als leugens die bedoeld zouden zijn om de internationale reputatie van Brazilië door het slijk te halen. De Braziliaanse Academie van Wetenschappen echter verdedigde de cijfers van INPE. En het in ontbossing gespecialiseerde Global Land Analysis & Discovery lab van de Universiteit van Maryland in de VS registreerde op basis van satellietbeelden in juni 75 procent meer ontbossingshaarden dan vorig jaar.

Natuurbeschermers bedreigd en gedood

Meer dan drie mensen per week werden vorig jaar vermoord omdat ze opkwamen voor de landrechten van inheemse volkeren en voor natuur en milieu. Dat heeft mensenrechtenorganisatie Global Witness dinsdag bekend gemaakt. Volgens de in Groot-Brittannië gevestigde ngo werden in 2018 minstens 164 milieu- en landrechtenactivisten vermoord. De meeste doden vielen in de Filipijnen (30), Colombia (24), India (23) en Brazilië (20).

Het aantal dodelijke slachtoffers ligt lager dan in 2017 (207 doden), maar Global Witness signaleert wel een nieuwe trend: steeds vaker worden wetten en regels ingezet voor het intimideren en criminaliseren van actievoerders en hun gezinnen in de vorm van arrestaties, rechtszaken en doodsbedreigingen. Veel conflicten draaien om het oprukken van mijnbouw, houtkap, landbouw en veeteelt en het aanleggen van stuwdammen in al dan niet beschermde natuurgebieden en leefgebieden van inheemse bevolkingsgroepen.

Deze week vermoordden illegale goudzoekers in de Braziliaanse deelstaat Amapá nog een stamhoofd van het indianenvolk van de Wajapi. De 68-jarige Emyra Wajapi maakte bezwaar toen enkele tientallen gewapende goudzoekers zijn dorp binnenvielen. De 1.200 leden tellende stam van de Wajapi wonen in een afgelegen beschermd reservaat in het Amazonegebied. De Braziliaanse president Jair Bolsonaro wil af van de bescherming van de inheemse bevolking, en het Amazonegebied openstellen voor economische activiteiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden