Ethiopië ligt in Noord-Griekenland

De vluchtelingen uit het ontruimde Idomeni verspreiden zich over Noord-Griekenland. Sommigen gaan naar officiële opvangcentra, anderen duiken onder. Overal heerst chaos.

Carlijne Vos
null Beeld EPA
Beeld EPA

'Wat moeten we nu?' De Syrische Mona barst in tranen uit. Met een ander gezin heeft ze net tenten opgezet bij het tankstation EKO, vlak voorbij het ontruimde kamp Idomeni aan de Macedonische grens. 'Ik heb borstkanker, mijn man heeft het aan zijn hart. Mijn zoons zijn al in Duitsland. Waarom helpt niemand ons toch?'

Ze toont de blauwe plekken op haar arm. 'De politie was zo ruw. Ze veegden ons met bulldozers weg en smeten onze spullen opzij. We werden op de bus gezet naar een kamp, maar daar was het vreselijk. Er is niets.'

Met andere families is ze dinsdag het militaire kamp Nea Kavalo uitgelopen en heeft zich nu genesteld naast de stinkende benzinepomp. Uitgeput zijn ze. 'Kijk, mijn blaren', zegt een vrouw.

'Onmenselijke situatie'

Na de ogenschijnlijk kalm verlopen ontruiming van Idomeni die dinsdag begon, is het toch weer chaos in het noorden van Griekenland. 's Nachts hebben vermoedelijk drieduizend vluchtelingen Idomeni verlaten na horrorverhalen over de kampen waar ze naartoe zouden worden gebracht. Ze wachten in de bossen op smokkelaars, verspreiden zich over de regio of zoeken hun heil in de illegale kampementen op benzinestations die in de laatste maanden zijn ontstaan op de snelweg richting Idomeni.

De negen nieuwe opvangkampen die de Griekse overheid heeft opgezet bij de stad Thessaloniki blijken nog lang niet klaar te zijn. 'In een van de kampen is de situatie onmenselijk', zegt Gabriele Casini van Save the Children. 'De tenten zijn neergezet in een verlaten pakhuis op de betonnen vloer. Er lag alleen een dekentje klaar. Er is geen stromend water. Wij werden 's nachts gebeld door het leger om voedsel en babyvoeding te komen brengen.'

In een oude fabriek op een industrieterrein van Thessaloniki wachten vluchtelingen donderdagochtend om 11 uur nog op voedsel. 'We hebben honger, de baby's hebben melk nodig. Er zijn nog geen douches, geen gas om op te koken', vertelt de Syrische Koerd Assat. 'Ze hebben beloofd dat het de komende dagen beter wordt.' Dat ze op een kluitje zitten in een fabriekshal met een dekentje vindt Assat niet het ergste. 'Wij Koerden zijn allemaal familie.'

De Griekse autoriteiten hebben zich verslikt in de operatie, zegt Stella Nanou, de woordvoerder van de vluchtelingenorganisatie UNHCR in Griekenland. 'Driekwart van de nieuwe locaties voldeed niet eens aan de minimale standaarden. We hebben gewaarschuwd dat dit echt niet kan. Toch zijn ze in gebruik genomen. Maar ja, kennelijk hadden de autoriteiten ineens haast. Vrijdag moet het spoor bij Idomeni vrij zijn van vluchtelingen zodat de trein weer kan rijden.'

Minder broederlijk is de sfeer in het militaire kamp Nea Kavalo waar al vierduizend vluchtelingen zitten. Langs de landingsbaan staan eindeloze rijen met witte UNHCR-tenten opgesteld - een beeld dat je eerder associeert met Ethiopië dan met Europa. Als woensdagmiddag een bus uit Idomeni aankomt, dringt een groep mannen zich dreigend naar voren. Sommigen hebben stokken in hun hand. 'We willen geen Afghanen hier', scanderen ze. De militairen en politie houden de woedende menigte op afstand. Pas als duidelijk wordt dat in de bus Syriërs zitten, bedaren ze. 'In de vorige bus zaten Afghanen en Pakistanen', verklaart een officier de opschudding. 'Die willen ze hier niet. Die bus hebben we dus maar teruggestuurd.'

De sluiting van Idomeni is 'het einde van een tijdperk', zegt Nanou van de UNHCR. 'Dit kamp zal de geschiedenisboekjes ingaan als symbool van hoe Europa met de vluchtelingencrisis is omgegaan.' Toch bestaat de kans dat het probleem zich alleen maar heeft verplaatst. 'Als de situatie in de opvangkampen niet verbetert is dat onacceptabel. Mensen moeten perspectief krijgen, zicht op een oplossing.'

null Beeld
Beeld

Preregistratie

Toegang tot de asielprocedure, daar gaat het om. In het noorden van Griekenland kan dat vooralsnog alleen via Skype. In kamp EKO langs de snelweg probeert Nafeh het al drie maanden. 'Elke dag bel ik, maar geen gehoor.' Verdrietig trekt hij zijn dochtertje op schoot. Ook Casini van Save the Children is sceptisch. 'Hulp wordt al maanden toegezegd vanuit de lidstaten, maar de eilanden hebben prioriteit vanwege de Turkije-deal.'

De UNHCR heeft toegezegd met hulp van het Europese asielagentschap EASO te komen helpen. De zogenoemde preregistratie die de vluchtelingen een status en toegang tot zorg en onderwijs moet geven, zou volgende week moeten beginnen in de nieuwe opvangkampen.

Het falen van het Griekse asiel- en opvangsysteem en het gedraal van de Europese lidstaten drijft vluchtelingen in de armen van smokkelaars. 'We waarschuwen dat ze hun leven riskeren en hun geld kwijt zijn, maar velen zijn vastbesloten: ze zijn het wachten zat', zegt Anneloes Koehorst, verantwoordelijk voor de kinderbescherming bij Save the Children in Noord-Griekenland.

Hulpverleners kunnen de kinderen niet tegenhouden, maar proberen ze er wel voor te behoeden dat ze in verkeerde handen vallen. Europol maakte eerder dit jaar bekend dat minstens 10 duizend minderjarige vluchtelingen 'zoek' zijn en mogelijk in de prostitutie of kinderarbeid zijn beland. 'We geven ze een opgeladen telefoon mee met noodnummers erin en zorgen dat er aan de andere kant van de grens organisaties zijn die ze kunnen opvangen', vertelt Koehorst.

Woensdagochtend is ze vooral op zoek naar vluchtelingen die ze al bijstond. Ze zijn kwijt geraakt in de chaos van de verhuizing vanuit Idomeni. 'We weten niet waar ze naartoe zijn gebracht.' Vooral voor het lot van de alleen reizende minderjarigen vreest Koehorst. 'Of ze zijn terug naar Athene waar smokkelaars nieuwe routes richting Italië beloven of ze zijn vastgezet door de politie. Helaas is dat in Griekenland de enige manier om kinderen bescherming te geven als er geen opvang voor ze is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden