Eten met je ogen

Loop een tijdje rond op de fototentoonstelling van Tony Le Duc in het FoMu in Antwerpen en je ziet genoeg eten om honger van te krijgen: opgeblazen fotoprints van goudbruin gebraden kippen, sappige oesters, rauwe ham, spruitjes bruisend in boter en gehaktballen met rode kersen, op de wand geprojecteerd als een glas in lood raam in een kathedraal.


Maar nergens een bord.


Dat is gek, want een bord hoort bij eten als een kom bij een goudvis en bier in een glas. Maar culinair fotograaf Le Duc (1961), heeft het niet zo op borden. Fotografeer eten op een bord, zegt hij, en tweederde van je beeld bestaat uit bord. 'Dat vind ik zonde. Een bord vertelt niks, geeft geen informatie. Ik ben het kotsbeu dat eten altijd op borden moet worden gefotografeerd.'


Le Duc fotografeert gerechten liever als monumentale beeldhouwwerken op een sokkel van ruwe steen, op ondergronden van gekleurd beton, in dramatische close-ups, of zwevend in de ruimte als hemellichamen in een culinair universum. Als het maar los is van het bord.


Werkend voor kranten (onder meer de Volkskrant), bladen als Weekend Knack en (kook)boeken heeft Le Duc een oeuvre opgebouwd dat even eigenzinnig als herkenbaar is en dat wereldwijd behoort tot het neusje van de zalm op het gebied van de culinaire fotografie. Dit jaar zit hij 25 jaar in het vak, aanleiding voor het Fotomuseum in Antwerpen om een tentoonstelling aan zijn werk te wijden.


Plaatjes in kookboeken zijn zo oud als kookboeken zelf, schrijft culinair publicist Johannes van Dam in de catalogus bij de tentoonstelling. De vroegste kookboeken werden geïllustreerd met gravures, ter lering of vermaak. In de 20ste eeuw doet de fotografie zijn intrede, aanvankelijk alleen in zwart-wit - wat eten geen eer aan doet - en na de oorlog gaandeweg ook in kleur.


Culinaire fotografie blijft tot ver in de jaren zeventig nog erg conventioneel. De foto's zijn vooral ondersteunend: om te laten zien hoe je een konijn ontleedt, of hoe het gerecht er uiteindelijk uit moet zien. Soms afgewisseld met protserige tafelstukken. In de hiërarchie van de fotografie stond de culinair fotograaf op de laagste sport. Aan het fotograferen van een bloemkool was geen eer te behalen.


Pas in de jaren tachtig, als de aandacht voor eten in tijdschriften en kranten aanwakkert, komt de culinaire fotografie tot wasdom. Het is precies rond deze tijd dat Le Duc, vers van de kunsthogeschool Sint Lukas in Brussel, het veld betreedt.


Hij heeft al wat ervaring opgedaan met portretten voor Libelle als hij in 1985 bij het Belgische weekblad Weekend Knack wordt samengebracht met de Nederlandse journalist Pieter van Dooveren met wie hij jarenlang producties maakt.


Zijn eerste culinaire foto is nog braaf: vier peren op een bordje. Maar met dat soort 'culinaire gebruiksfotografie' neemt hij al snel geen genoegen meer. 'Dat vond ik niet spannend. Ik zocht naar manieren om het anders te doen.'


Dat anders krijgt gestalte in de jaren negentig. In 1993 ontstijgt hij voor het eerst het bord in een reclameserie voor de Belgische hammenfabrikant Ganda. De hammenmaker had gevraagd om een serie foto's van recepten met ham. Le Duc legt een bussel groene asperges omwikkeld met ham op een kale ondergrond van paars en okerkleurig beton.


Zijn idee was om de essentie te laten zien. 'Al het overbodige weg.' De fabrikant is geschokt. De foto's blijven een jaar in de la liggen voordat hij ze - schoorvoetend - durft te gebruiken in zijn folders.


Twee jaar later verrast hij de uitgever van De Belgische Keuken (1995) door voor de cover geen beeld in te leveren van een volle tafel met friet, gestoofd konijn, mosselen en bier, maar de dwarsdoorsnede van een rode kool op een knalgroene achtergrond.


Boeken met een gezellige hoop eten op de cover waren er al genoeg, vond Le Duc. 'Ik wilde iets hebben dat opviel in de winkel.' Dat deed het. Het beeld werd een klassieker.


Vanaf dat moment gaat het snel. Met de dwarse kok Piet Huysentruyt maakt hij in 1997 een kookboek waarin de borden zijn vervangen door fotoprints van borden. 'Je ziet dat er iets geks mee is, maar je weet niet wat. Ik wil de kijker op het verkeerde been zetten.'


Een jaar later fotografeert hij voor driesterrenkok Geert van Hecke een gebraden kip met een parade van morieljes en groene aspergepunten. Extreem dichtbij en vanuit een laag camerastandpunt waardoor je tegen de kip opkijkt, er plaats van erop neer.


Het lijkt kunst, schuurt er op zijn minst tegenaan. Maar het is altijd eetbaar, benadrukt Le Duc. 'Zo'n kip is wel echt goed gebraden. Dat is de verdienste van de chef.'


In artistieke zin het vruchtbaarst is de samenwerking met de Nederlandse topchef Sergio Herman. Met hem maakt hij Sergio, een boek in drie delen waarin de fotografie voor het eerst op zichzelf staat: in een aparte catalogus, gescheiden van de recepten. De beelden zijn als de kookstijl van Herman: extreem gestileerd, licht, soms bijna abstract, maar ook sensueel zoals een paar vuurode lippen waaruit een druppel groene gelei druipt.


Met Herman werkt hij nu aan een nieuw project. Dat geeft hij uit in eigen beheer, want Le Duc heeft inmiddels een uitgeverij opgericht: eerst Homarus, later Minestrone. Als uitgever heeft hij ook al een succesvolle reeks opgebouwd, zoals het goud op snee kookbijbeltje De Basis en het 'book-a-zine' Kook Ze!


Hij moet wel, want de hoogtijdagen voor de culinaire fotografie zijn voorbij, zegt Le Duc. Door de crisis is er gehakt in budgetten. Uitgeverijen willen op een koopje, bladen kopen goedkoop beeld in bij beeldbanken. 'De culinaire fotografie staat stil. Alle beelden zijn hetzelfde. Inzoomen op een klein stukje en de rest er omheen onscherp. Het is allemaal mainstream geworden.'


Le Duc blijft liever eigenzinnig. 'Ik stel mezelf de vraag: kan het anders? En het kan bijna altijd anders. Ik kijk op de markt om te zien wat er niet is. Juist daarmee kun je je onderscheiden.'www.fotomuseum.be


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden