REPORTAGE

Essen wordt 'slachtoffer van eigen vriendelijkheid'

Om legaal hun buitenlandse partner naar Nederland te kunnen halen, verblijven veel allochtone Nederlanders korte tijd in de Belgische grensgemeente Essen. Die is daar niet blij mee.

De Essense burgemeester Van Tichelt bij de Mariaberg-school. De leerlingen op deze foto zijn vaste inwoners van Essen.Beeld An-Sofie Kesteleyn

De burgemeester van Essen had ons gewaarschuwd. Hij kon ons wel naar de wijken brengen waar veel Belgiërouters wonen, maar veel zouden we daar niet zien. 'Die mensen werken overdag in Nederland', zegt hij. 'Hun leef- en werkwereld zit in Nederland, niet in Essen. Ze nemen geen deel aan het leven hier. Dat is net het probleem.'

De burgemeester heeft gelijk. Het is verlaten in de stationsbuurt, in de nieuwbouwwijk Molenheide en in al die andere straten die bekendstaan om hun vele buitenlanders. Er staan exotische namen op de deurbellen, veel meer namen bovendien dan het aantal deurbellen rechtvaardigt. Maar de rolluiken zijn naar beneden, de deuren potdicht. De Belgiëroute maakt van Essen een slaapdorp.

De Belgische grensgemeente Essen - even groot als Zeist, maar met slechts 18 duizend inwoners - telt van oudsher veel Nederlanders. Fiscale vluchtelingen, die vóór de eeuwwisseling in de groene buitenwijken zijn komen wonen. Maar ook gewone tweeverdieners, op zoek naar meer woonruimte, goedkopere kinderopvang en oerdegelijk Belgisch onderwijs.

Sinds een paar jaar komen er ook veel 'Belgiërouters' naar Essen: Nederlanders, vaak van allochtone afkomst, die hun buitenlandse partner via België naar Nederland willen laten komen. De Nederlandse regels voor gezinshereniging zijn hen te streng en in België vallen ze als EU-burger onder soepelere Europese regels. Na een paar maanden in België mag hun partner legaal mee terug naar Nederland.

'Klein-Suriname'

'Die mensen integreren hier niet, want ze willen hier helemaal niet blijven', zegt Gaston Van Tichelt van de Vlaamse christendemocratische partij CD&V, al zeven jaar de burgemeester van Essen. 'We krijgen moeilijk vat op die groep. Als we bijvoorbeeld een infoavond organiseren over afvalinzameling, dan zouden we dat eigenlijk elke zes maanden moeten herhalen, omdat er steeds een andere populatie woont.'

Van Tichelt maakt zich zorgen. De Belgiëroute bestaat al langer, maar concentreert zich steeds meer in de kleine grensgemeentes. Zijn eigen Essen spant de kroon, bleek uit een recent onderzoek van het Antwerpse integratiecentrum Prisma. Van alle immigranten die zich in 2012 in Essen vestigden, kwam 7 procent omwille van de Belgiëroute. In buurgemeente Kalmthout was dat maar 3,5 procent.

'We liggen toevallig aan de spoorweg, met goede verbindingen naar Rotterdam en Breda', zegt Van Tichelt. 'Maar er zijn ook internetfora van Belgiërouters die Essen aanprijzen als een vriendelijke gemeente, waar je nog persoonlijke dienstverlening krijgt aan het loket van burgerzaken. Dat is een beetje frustrerend. We worden het slachtoffer van onze eigen vriendelijkheid.'

In totaal gaat het in Essen om een paar honderd mensen. Maar die wonen geconcentreerd in enkele wijken in het centrum: in de verouderde arbeiderswoningen in de stationsbuurt en in de aangeharkte nieuwbouwwijk Molenheide, die door sommige Essenaren 'Klein-Suriname' wordt genoemd. Via internetfora geven sommige Belgiërouters hun appartementen door.

Essen. Een winkel met buitenlandse uitbater.Beeld An-Sofie Kesteleyn

Mariaberg

Van Tichelt: 'Wij zijn een kleine, landelijke gemeente waar nog veel cohesie is, maar in sommige wijken is die helemaal aan het wegvallen. De Belgiërouters sluiten zich niet aan bij verenigingen, ze hebben geen intentie om zich hier te binden. De autochtone Essenaren klagen daarover. Ze vinden dat de identiteit van hun dorp verandert, ze voelen zich niet meer thuis.'

De burgemeester gaat mee naar Mariaberg, de kleuter- en lagere school aan de rand van het centrum, die veel allochtone leerlingen telt. Het schoolgebouw zit in de Grensstraat, het weiland aan de overkant van de weg ligt al in Nederland. Voor de schoolpoort staan enkele Nederlandse moeders met een hoofddoek. Zij zijn naar Essen gekomen om te blijven, zeggen ze. Geen Belgiërouters.

'We hebben ook buitenlandse gezinnen die echt moeite doen', zegt Miryam Van Hees, de directrice van de kleuterschool. 'Al is het maar een middag komen meeklussen op een rommeldag. Die zetten zich in, die voelen zich betrokken bij het schoolgebeuren. Die zijn 'van ons', zeggen wij.'

Soms heeft de school ook kindjes die een paar maanden komen en dan weer even plotseling vertrekken. Vaak kinderen met een leerachterstand, die extra aandacht vergen, maar dan zo weer uit de klas worden weggerukt. 'Dan is zo'n kind eindelijk aangepast, moet het weer vertrekken', zegt Van Hees. 'Dat is toch jammer. Je kunt dat wel laten voelen aan de ouders, maar je hebt er niets over te zeggen.'

De burgemeester knikt: 'Dat hebben wij als bestuur ook. Je kunt wel extra inspanningen doen om hen bij het dorpsleven te betrekken, maar dat heeft geen zin. Het frustrerende is dat ze niet 'van ons' willen zijn.'

Voorwaarden voor gezinshereniging

In Nederland
> Partner in Nederland moet minstens wettelijk minimumloon verdienen (1.495 euro per maand)
> Beide partners moeten minstens 21 jaar oud zijn
> Immigrerende huwelijkspartner moet in thuisland slagen voor inburgeringstest

In België
> Partner in België moet minstens 120 procent van bijstandsniveau verdienen (1.308 euro per maand)
> Partner in België moet over voldoende huisvesting beschikken
> Beide partners moeten minstens 21 jaar oud zijn
> In Vlaanderen verplicht inburgeringstraject voor immigrerende huwelijkspartner

In Europese Unie
(bijvoorbeeld via de Belgiëroute)
>
Partner in EU moet 'voldoende bestaansmiddelen' hebben, hoeveel dit bedraagt is niet gespecificeerd
> Geen eisen over huisvesting of leeftijd
> Geen verplicht inburgeringstraject (dus ook lagere kosten)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden