Escalatie dreigt om Gibraltar: is Britse boosheid gerechtvaardigd?

'Laten we het hoofd koel houden', zei minister Koenders van Buitenlandse Zaken vanmorgen bij aankomst in Luxemburg voor overleg met zijn EU-collega's. Geen overbodige oproep nu de rel over Gibraltar - de Britten zinspelen zelfs op een oorlog tegen Spanje om 'the Rock' te behouden - steeds verder dreigt te escaleren. Wat is er aan de hand? Drie vragen en antwoorden.

Een vrouw loopt langs de Spaanse kant van Gibraltar. Beeld ap

Waarom zijn de Britten zo boos?

Vrijwel heel Groot-Brittannië - en zeker de Britse politiek - is in grote woede ontstoken over één zinnetje in het ontwerpmandaat van de EU voor de Brexitonderhandelingen. In de gewraakte paragraaf 22 staat dat in de toekomstige relatie tussen de EU en Groot-Brittannië (dus nadat het land de Unie heeft verlaten) elke afspraak die Gibraltar (Brits grondgebied betwist door Spanje) raakt, de instemming vereist van Madrid. Londen beschouwt dit als pure provocatie omdat de EU de Spaanse claim op Gibraltar zou steunen.

Bovendien kan Madrid met zijn veto over Gibraltar het voor Groot-Brittannië uiterst belangrijke handelsakkoord gijzelen. Woede alom dus in Londen waar vooral oudere conservatieve politici afgelopen weekend verzekeren dat de Britse premier May desnoods de Britse kanonneerboten en vliegdekschepen laat opstomen, zoals haar voorgangster Thatcher dat in 1982 deed om de Falklandeilanden voor de Argentijnse kust te behouden. Die oorlog kostte naar raming 649 Argentijnse militairen het leven en 258 Britse. Maandagmiddag liet May weten geenszins van plan te zijn zo'n bloedige strijd te ontketenen om Gibraltar.

Is de Britse boosheid gerechtvaardigd?

Inhoudelijk niet. De gewraakte paragraaf 22 is een open deur: niet alleen Spanje heeft een veto over de toekomstige handelsrelatie met Groot-Brittannië maar alle lidstaten en zelfs alle nationale en regionale parlementen. Handelsakkoorden zoals met Groot-Brittannië zijn wat in Brussel 'gemengde akkoorden ' worden genoemd: ze hebben betrekking op zaken die de nauw afgebakende bevoegdheden van de EU te boven gaan en vereisen daarom unanieme instemming van de lidstaten én ratificatie door de parlementen. Daar is niets nieuws aan, hetzelfde is het geval bij het handelsverdrag met Canada (CETA).

Politiek gezien is de Britse boosheid wel te begrijpen. De paragraaf over het Spaanse veto was immers overbodig en had dus niet in het ontwerpmandaat gehoeven. Dat de zin er toch in staat, komt door politieke druk van de Spaanse premier Rajoy en zijn entourage op EU-president Tusk en zijn team. Madrid wilde deze provocatieve paragraaf in de tekst als waarschuwing naar de Britten. Tusk is volgens betrokkenen geadviseerd niet toe te geven, uit vrees voor een rel en sfeerbederf aan de vooravond van de toch al zeer moeilijke Brexitonderhandelingen. Dat Tusk niettemin Rajoy zijn zin gaf, verklaren Brusselse diplomaten uit beider lidmaatschap van de Europese christen-democratische volkspartij.

De vlag van de Europese Unie (voor), de vlag van Gibraltar (midden)en de Union Jack van het Verenigd Koninkrijk (achter) Beeld afp

En wat nu?

Op 29 april stellen de Europese regeringsleiders (minus May) het onderhandelingsmandaat vast. De kans dat de gewraakte paragraaf eruit gaat, is volgens betrokkenen klein: Rajoy houdt eraan vast en de andere 26 leiders zijn er niet echt mee bezig. Maar zelfs als de zin sneuvelt, maakt dat voor de feitelijke situatie niets uit: Spanje heeft nog steeds een veto, net als Nederland en de overige 25 lidstaten.

Brusselse diplomaten schieten ondertussen terug naar Londen. Als Gibraltar de Britten zo na aan het hart ligt, waarom zwegen de Brexiteers er dan over tijdens de campagne in de aanloop naar Brexitreferendum van vorig jaar juni? Iedereen wist toen al immers dat Gibraltar klem kwam te zitten tussen de Unie en Groot-Brittannië. Reden waarom de inwoners van Gibraltar massaal (96 procent) tegen de Brexit stemden, iets waar Londen dan weer lak aan heeft.

Lees verder over de gevolgen van de Brexit voor Gibraltar

Gibraltar zou Britten desnoods een oorlog tegen Europa waard zijn
De Britse premier Theresa May is bereid Gibraltar te verdedigen, zoals Margaret Thatcher dat in 1982 heeft gedaan met de Falkland-eilanden. Dat zei de voormalige leider van de Britse Conservatieve Partij, Michael Howard.

'Groot-Brittannië zal na Brexit Gibraltar opofferen'
Nergens is de weerzin tegen een Brexit zo sterk als in Gibraltar. Zonder EU vreest de Britse enclave uitgeleverd te worden aan Spanje. 'Het wordt een ramp.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden