Erwin Kompanje: 'Geld voor orgaandonatie is perverse prikkel'

'Er wonen 17 miljoen mensen in Nederland, die hebben allemaal twee nieren.' Hoe kan het dat al die mensen niemand in hun naaste omgeving bereid vinden om hun nier af te staan? De Nieuwsbreak met Erwin Kompanje, klinisch ethicus van het Erasmus MC.

Medisch-eticus Erwin Kompanje Foto -

Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat 59 procent van de geënquêteerden voor een bedrag van omgerekend 45 duizend euro eerder bij leven een nier zouden afstaan. Hoe zou dat in Nederland zijn?
'Ik denk dat die verhoudingen ongeveer gelijk zouden zijn. Maar heel serieus is dit onderzoek niet te nemen. Bij dit soort medische enquêtes zijn mensen vaak geneigd positief te reageren.

'Het is niet duidelijk of de mensen die gebeld zijn op de hoogte zijn van de gevolgen van bijvoorbeeld een niertransplantatie. Mensen vinden orgaandonatie vaak een 'fantastisch idee', maar dan wel met de organen van de buurman.'

Het gaat niet goed met de orgaandonoren in Nederland. Zeker de postmortale donoren lopen terug.
'Tja, we zijn in Nederland erg goed in donorpreventie.'

Dat klinkt wat cynisch.
'Dat is het helemaal niet. Wat ik daarmee bedoel is: de medische wetenschap is zo ver dat mensen met bijvoorbeeld een hersenvliesbloeding, geschikt voor postmortale orgaandonatie, vaker in leven blijven.

'In Spanje zijn er meer orgaandonoren, maar daar ligt het sterftecijfer na een hersenvliesbloeding ook hoger. Dus daar zit hem het verschil.

'Of neem het aantal verkeersdoden hier in Nederland. In de jaren '70 stierven nog zo'n 3.200 mensen jaarlijks aan ongelukken in het verkeer. Nu zijn dat er nog maar zo'n 400.'

Terug naar de Amerikaanse onderzoek. Waarom zouden we dat eigenlijk niet doen: een bedrag neerleggen voor organen?
'Moreel zijn er weinig bezwaren. Iedereen vindt orgaandonatie juist. En we vinden ook met z'n allen dat als iemand iets bijzonders of gevaarlijks doet, diegene daarvoor mag worden beloond. Neem diepzeeduikers bij een olieplatform.

'Maar als je die twee bij elkaar brengt, dan begint er iets te wringen.'

Waarom dan?
'Voor belangenverenigingen als de Nierstichting en de Nederlandse Transplantatie Stichting speelt mee dat de groep vrijwillige donoren dan verdwijnt.'

Is dat zo erg?
'Wat vooral het gevaar is: het is niet te voorspellen hoe het uiteindelijk gaat lopen. Je moet geen handelaren in eigen organen krijgen.'

Wat is dan wel de oplossing? Het D66-voorstel: 'Iedereen orgaandonor, tenzij...'
'Dat is symboolpolitiek. Omdat de behandeltechnieken van nu zo zijn verbeterd en het aantal verkeersdoden zo ver is teruggelopen dat het maar een marginaal effect oplevert. Vrijwel niemand zal daadwerkelijk zijn organen moeten afstaan.'

Heeft u een oplossing?
'Laten we de nieren als voorbeeld nemen. Er staan zo'n 484 mensen op een wachtlijst voor een nieuwe nier. Er wonen 17 miljoen mensen in Nederland, die hebben allemaal twee nieren. Hoe kan het dat al die mensen niemand in hun naaste omgeving kunnen vinden die bereid is een nier af te staan?

'Het grootste deel van de orgaandonaties die ik hier in het Erasmus MC voorbij zie komen, wordt gedaan door vrienden of familie. Je zou toch hopen dat mensen in hun omgeving iemand kunnen vinden die bereid is zijn of haar nier te doneren.'

Nou ja, voor 45 duizend euro waarschijnlijk wel.
'Dat is een perverse prikkel. In het woord orgaandonatie zit niet voor niet woord donatie: gift. The gift of life, zo wordt het ook wel eens genoemd.

'Dus er zou meer reclame gemaakt moeten worden. 'Hou je van iemand, schenk een nier', was lang geleden een reclameleus. Die mag van mij best opnieuw geïntroduceerd worden.'

Dit is aflevering 688 van de Nieuwsbreak, het nieuwsinterview van de Volkskrant, elke dag om 16 uur online.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.