Errata

De slordigheid van de schrijver is dodelijk voor de lezer. Zodra de lezer gealarmeerd is, gaat de verdenking een eigen leven leiden en kan de tekst alleen nog maar in wantrouwen gelezen worden; ten slotte lijkt alles verdacht....

ED SCHILDERS

Dat overkwam me weer eens toen ik vorige week een gids ging lezen, getiteld Wandelen over Père Lachaise (Elmar; ¿ 32,50), over het grootste kerkhof van Parijs en een van de mooiste begraafplaatsen ter wereld. Eigenlijk moet je 'Père-Lachaise' schrijven als je het kerkhof bedoelt, want anders wandel je over Père Lachaise, de biechtvader van Lodewijk XIV, die zijn naam aan de dodenakker leende. Blijkbaar kent niemand van de vijf medewerkers aan de gids die regel, want verbindingsstreepjes worden op tientallen plaatsen in de toponiemen weggelaten. Soms heeft iemand inderdaad goed opgelet en dan staat er ineens heel correct 'place Charles-de-Gaulle'. Ook in eigennamen ontbreken ze vaak. Béranger heette Pierre-Jean, niet Pierre Jean. Huysmans kon woedend worden als iemand Joris Karl schreef in plaats van Joris-Karl (pagina 224, op pagina 41 staat het goed).

De auteurs hebben ook anderszins grote moeite met de correcte weergave van hun doden. In de afdeling van de schrijvers noteerde ik Edmund About (in plaats van Edmond), Villier de l'Isle-Adam (Villiers), Sully Prud'Homme (Sully-Prudhomme), Jules Romain (Romains), Gabriëlle Colette (Gabrielle), Charles Maries Georges Huysmans (Georges Charles Marie), Beaudelaire (Baudelaire).

Je mag Jean de La Fontaine ook niet kortweg Fontaine noemen; de achternaam is La Fontaine, in de encyclopedie staat hij onder de letter L. Er ligt wel een Fontaine op Père-Lachaise, maar die was architect. Toen Jean-Baptiste Poquelin aan het toneel ging, koos hij de artiestennaam Molière. Je kunt hem dus niet Jean-Baptiste Molière noemen (zelfs niet met een streepje), want dat is net zoiets als J.H.F. Nescio.

Door enige basiskennis van het Frans zijn de vijf samenstellers blijkbaar ook al niet gehinderd. Accenten verdwijnen of duiken op waar ze niet horen; zelfs titels foutloos overschrijven lukt lang niet altijd. Balzac schreef Les Chouan (Chouans), Hugo Les miserables (misérables) en Wilde

A picture of Dorian Gray (The). De ondertitel van Zola's J'accuse bevat twee fouten: Lettra à M. Felix Faure.

Gaan zulke dingen fout, dan rijst ook argwaan tegen de nauwkeurigheid van de feiten. Ik werd niet teleurgesteld. Molière stierf niet op het toneel, maar een paar uur na de voorstelling, thuis. Native Son van Richard Wright werd niet 'pas in 1977, zeventien jaar na zijn dood' gepubliceerd, maar in 1940; het was nota bene zijn debuutroman. Guy de Maupassant schreef niet 'ongeveer 260 boeken', maar zes romans, zestien bundels novellen en verhalen, en drie reisboeken.

Je kunt van Sainte-Beuve niet zeggen dat hij 'behalve als schrijver van romans' ook als criticus bekend was, want hij schreef slechts één roman: Volupté. Ernest Renan brak niet met het katholicisme 'na zijn priesteropleiding', maar tijdens. Het is onzin dat Zola pas populair zou zijn geworden tijdens de Dreyfus-affaire. J'accuse verscheen in 1898, toen Zola al jaren een superster was. De rehabilitatie van Dreyfus was niet in 1899, maar in 1906.

Zo woekert de argwaan voort. De toch al merkwaardige mededeling dat Jules de Goncourt 'bij de eerste publikaties reeds overleden' is, wordt verder aangetast door de zin dat de gebroeders De Goncourt 'hun boeken gezamenlijk schreven'. Uiteindelijk ga je denken dat alle schrijvers die hier genoemd worden, niet dood zijn, maar nog lang en gelukkig leven. Dat dit helemaal geen boek is over het naar Père Lachaise genoemde kerkhof. Die heette immers François, en in deze gids is steeds sprake van Françoise. Zijn zus misschien?

Ed Schilders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden