Commentaar

Erop of eronder voor het kabinet

Nu moet snel blijken hoeveel draagvlak het kabinet nog heeft. Doorregeren is geen doel op zichzelf.

Premier Mark Rutte houdt een toespraak aan het einde van de verkiezingsavond VVD na de Provinciale Statenverkiezingen.Beeld anp

Het is voorwaar geen eenvoudige puzzel die de kiezers voor het kabinet op tafel hebben gelegd. De totale fragmentatie van de Eerste Kamer maakt van premier Rutte weer wat minder een regeringsleider en weer wat meer een gespreksleider - de dagvoorzitter die een onvoorspelbaar en onoverzichtelijk groepsproces naar conclusies moet zien te leiden die alle aanwezigen bevallen. Rutte (VVD) en PvdA-leider Samsom doen hun uiterste best te maskeren hoe problematisch de situatie is geworden, maar zij weten beter: het is voor Rutte II nu erop of eronder.

Dat begint bij de grote opdrachten die liggen te wachten op het kabinet. Gebruikt het de vrijkomende financiële ruimte om een impuls te geven aan het onderwijs, waar de kwaliteit onder druk staat op bijna alle niveaus? Komt er van dit kabinet nog een overtuigende energiestrategie, nu het gas zo snel uit de gratie raakt? En bovenal: weet het een nieuw belastingstelsel op te tuigen, nu het huidige stelsel is uitgegroeid tot een fraudegevoelige, verwarrende potpourri van aftrekposten, belastingdouceurtjes, fiscale subsidies en toeslagen?

Het nog zo kwetsbare economisch herstel en de aanhoudend hoge werkloosheid schreeuwen bovendien om een verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op consumptie en vermogen. Een nieuw stelsel is geen vrijblijven-de wens, maar dringende noodzaak, zeker voor een kabinet dat zichzelf toewenst tot maart 2017 in het zadel te blijven.

Dat is op zichzelf al geen makkelijke opdracht. VVD en PvdA verschillen over de belastingheffing bijna per definitie van mening. Daar komt nu nog de grote druk bij op de schouders van Samsom, die zijn partij zal moeten overtuigen dat stug doorregeren niet de kortste weg is naar de ondergang. Als de PvdA dit kabinet wil overleven, zal Samsom een manier moeten vinden om zijn linkse profiel op te poetsen, terwijl D66 en het CDA juist vanaf rechts aan de VVD staan te trekken.

Dat gaat de verhoudingen onvermijdelijk onder druk zetten. VVD-leider Rutte toonde zich in de campagne zeer loyaal aan zijn coalitiepartner, maar het is de vraag of dat zo blijft als de PvdA ruimte voor zichzelf gaat opeisen. Het is niemand in de VVD ontgaan dat VVD, D66, CDA en de ChristenUnie - een werkbare combinatie op veel gebieden - straks in de nieuwe Eerste Kamer samen wél een meerderheid hebben. Daar doemen in de verte de contouren op van een nieuwe regeringscoalitie.

Het pleit voor Rutte en Samsom dat zij zich niet bij voorbaat laten ontmoedigen. Ze hebben politiek elan getoond in moeilijke omstandigheden. Daarmee zijn zij in twee jaar tijd een heel eind gekomen en dat biedt enig houvast. Maar doorregeren mag geen doel op zichzelf zijn. Het kabinet komt nu op een tweesprong: niemand heeft er iets aan als de dreigende patstelling gaat leiden tot oneindig touwtrekken, onduidelijke deals en voortdurende politieke onzekerheid.

Het is een kwestie van maanden. Voor de zomer moeten de begroting voor 2016 en het nieuwe belastingstelsel in de grondverf staan. Dan ook zal duidelijk zijn of Rutte II nog voldoende vertrouwen geniet, in beide Kamers, om zichzelf ambitieus te kunnen blijven noemen. Anders gaan nieuwe verkiezingen, maar dan voor de Tweede Kamer, zich onvermijdelijk opdringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden