nieuwsonafhankelijk overlijdensonderzoek

Ernstige twijfels bij een overlijdensonderzoek? Dan moet je naar een onafhankelijke commissie kunnen stappen

Bij ernstige twijfel over een overlijdensonderzoek van het Openbaar Ministerie, moeten nabestaanden hun zaak voor kunnen leggen aan een onafhankelijke commissie. SP-Kamerlid Michiel van Nispen komt woensdag met dit voorstel in een debat met CDA-minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid).

Het graf van Larissa Dumont. Ze werd in 1997 met een forse snee in haar hals aangetroffen. Ze zou bij de val van haar paard aan een spijker blijven hangen.Beeld Hollandse Hoogte

De commissie van experts moet beoordelen of justitie adequaat onderzoek heeft verricht, of dat er mogelijk een verhuld misdrijf als doodsoorzaak over het hoofd is gezien. Van Nispen vindt de antwoorden die hij eerder van de bewindsman kreeg op schriftelijke vragen, onbevredigend. Hij stelde die vragen mede namens Kamerleden van zes andere fracties, waaronder de regeringspartijen VVD, CDA en D66.

Van Nispen baseert zijn voorstel op praktijkervaringen van advocaat Job Knoester, die al jarenlang nabestaanden bijstaat. Zij krijgen soms te horen dat hun naaste is overleden door een ongeluk of zelfmoord, terwijl daarover gerede twijfel bestaat. Knoester werkte op zijn beurt mee aan het in november verschenen boek Moordsporen. Op zoek naar de waarheid achter cold cases van misdaadjournalist Jolande van der Graaf en oud-rechercheur Dick Gosewehr.

Zij beschrijven zeven zaken die door de politie zijn afgedaan als verdwijningen of ongevallen, maar die volgens de auteurs vermoedelijk moorden zijn geweest. Knoester, die in het verleden al eens bot ving bij Grapperhaus’ voorganger Ard van der Steur (VVD), zegt in het boek: ‘Er heerst bij politie en OM een cultuur van angst en toedekken. Terwijl ieder mens fouten maakt en nabestaanden die makkelijker zouden accepteren als politie en justitie daar openlijk voor uitkwamen.’

Nabestaanden hebben nu beperkte beroepsmogelijkheden. Zij kunnen bij de officier van justitie nader onderzoek vragen als zij informatie hebben die daar aanleiding toe geeft. Als wel een strafrechtelijk onderzoek is ingesteld, maar geen aanknopingspunten voor vervolging zijn gevonden, kunnen nabestaanden een ‘review’ (tweede beoordeling) vragen.

Slager keurt eigen vlees

Maar, zegt advocaat Knoester desgevraagd: ‘Die wordt dan opnieuw door politie en OM uitgevoerd.’ Volgens Grapperhaus wordt dat bezwaar ondervangen door ‘reflectiekamers’, waarin functionarissen die niet bij een onderzoek zijn betrokken meedenken bij beslissingen – juist om tunnelvisie te voorkomen. Knoester: ‘Zelfs als er door mensen uit een andere regio naar een zaak wordt gekeken, blijft dit toch de slager die zijn eigen vlees keurt. De achterblijvers staan met lege handen.’

Wat extra steekt, is dat niet wordt verteld wie aan de review hebben meegewerkt en dat het verslag niet openbaar wordt. Knoester: ‘Dat blijft een intern stuk. Voor de nabestaanden is er empathie, maar die kunnen ze elders ook krijgen. Ze willen inhoud.’

In laatste instantie kunnen belanghebbenden een klacht bij het gerechtshof indienen (een zogeheten artikel 12-procedure) tegen de beslissing om een delict niet of niet verder te vervolgen, schrijft Grapperhaus in zijn beantwoording. Knoester: ‘Maar dan moeten nabestaanden aannemelijk maken dat er sprake is van een misdrijf, terwijl daar nou juist vaak het verschil van mening zit.’

Van Nispen wil dat de commissie bestaat uit experts zoals advocaten, (oud-)rechercheurs, officieren van justitie en rechters, forensisch deskundigen en wetenschappers. De precieze samenstelling moet per zaak worden toegespitst op de vereiste deskundigheid.

Knoester: ‘Voor veroordeelden is er de Adviescommissie Afgesloten Strafzaken, waar zij de zaak voor heropening kunnen voorleggen. Voor nabestaanden moet er een vergelijkbare commissie komen.’ Van Nispen: ‘Het is belangrijk voor het vertrouwen in de opsporing dat zo min mogelijk twijfel blijft bestaan over de waarheid achter zaken die niet-adequaat onderzocht lijken. Dat bevordert niet alleen de waarheidsvinding, maar ook de rouwverwerking bij nabestaanden.’

DRIE DUISTERE ZAKEN

Het bekendste, betwiste overlijdensgeval is dat van de 25-jarige Larissa Dumont uit Nieuwveen, die in 1997 met een forse snee in de hals in de buitenmanege bij haar huis werd aangetroffen. Aanvankelijk verklaarden politie en OM dat zij was overleden door een paardenbeet. ‘Horrorhengst bijt amazone dood’, schreef De Telegraaf. In 2016 werd dat oordeel herzien en zou het blijven haken aan een spijker tijdens de val van haar paard de doodsoorzaak zijn geweest. Beide verklaringen voor haar dood zijn volgens diverse deskundigen onwaarschijnlijk. De achterblijvers worstelen al ruim twee decennia met veel vragen.

De 19-jarige Leon Groeneweg uit Schiedam werd in 2008 een week na zijn verdwijning dood gevonden in Oostvoorne. Het OM zag geen misdrijf: Groeneweg zou zijn verdronken in het Brielse Meer. Een review en een artikel 12-procedure brachten het OM niet op andere gedachten. De ouders van Leon wilden de verslagen inzien, maar die werden ondanks herhaalde verzoeken nooit gegeven. Zij vermoeden dat er zich iets heeft afgespeeld in de vriendenkring van hun zoon, waarvan hij zich had afgekeerd.

De 29-jarige Gerrit Snoeren uit Rotterdam werd in 2003 dood aangetroffen achterin de laadbak van een Nissan Patrol op een camping in de gemeente Zaltbommel. De auto had met flinke vaart een aantal bomen geschampt. De zaak werd afgehandeld als een verkeersongeval, ondanks vele aanwijzingen dat Snoeren al was overleden voordat hij in de Nissan Patrol belandde. De bestuurder werd aanvankelijk veroordeeld voor dood door schuld, maar later vrijgesproken. Nieuw onderzoek werd in 2009 zonder resultaat afgesloten.

Bronnen: Moordsporen; waarheidsvinding.com; femkefataal.nl

LEES OOK:

Afgelopen zomer hielden nabestaanden een stille tocht om aandacht te vragen voor onopgeloste moordzaken, zogenoemde cold cases. Verslaggever Wil Thijssen was erbij in Almere en hier leest u haar verslag. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden