Ernst of kortswijl?

De weledelgestrenge heer Jacob van Lennep was een ernstig man, schrijver van talloze, veelgelezen boeken, jurist, rijksadvocaat, conservatief lid van de Tweede Kamer en bezorger van de Gedichten van den Schoolmeester en de Max Havelaar, maar niemand wist ooit helemaal zeker wat hij aan hem had....

We weten het niet meer, omdat we vermoedelijk al heel lang geen enkele gedachte meer aan de oude heer, noch aan zijn vermaarde boeken (De roos van Dekama, Ferdinand Huyck, De lotgevallen van Klaasje Zevenster) hebben gewijd.

De laatste die de grote negentiende-eeuwse schrijver weer leven inblies, was Marita Mathijsen, die als Neerlandica en later professor in de Neerlandistiek kind aan huis bleek te zijn bij de auteurs uit die lang vervlogen eeuw. In 1989 en 1990 interviewde zij ze voor NRC-Handelsblad, ook de heer Van Lennep, en wie zich toen afvroeg hoe dat kon, dode mannen interviewen, kreeg impliciet het antwoord: schrijvers leven in hun gedachtengoed voort, zoals we dezer dagen ook met wijlen Pim Fortuyn mogen beleven. Met zijn ideeën als leidraad gaat de beweging voort, maar wat heeft de schrijver nu eigenlijk bedoeld, generaal pardon of niet? 'Rekkelijken' en 'preciezen' vliegen elkaar in de haren.

Wat nu precies het gedachtengoed van mr. Jacob van Lennep is geweest, valt uit zijn oeuvre minder makkelijk op te maken dan uit het interview van Marita Mathijsen (opgenomen in het boek De geest van de dichter), maar dat de meester niet altijd even ernstig was, staat wel vast. Sla er de onovertroffen bloemlezing van Gerrit Komrij maar op na. Als je Van Lennep meisjesborstjes of de scheet van een jongejuffrouw hoort bezingen, weet je dat vaak wel iets anders aan zijn hoofd had dan de vaderlandse letteren of zijn conservatieve waardigheid.

Hoe ervoer de negentiende eeuw die grappenmakerij? Een aanwijzing is de uitgebreide recensie waarin de gevreesde en zeker niet van geest gespeende criticus Conrad Busken Huet de vijf delen Klaasje Zevenster fileerde. Hij waste de Mulisch van die dagen flink de oren, maar aan het eind van zijn prachtig geschreven beschouwing twijfelt hij en ontsnappen aan zijn peinzende brein de gevleugde woorden: 'Ernst of kortswijl?'

Het is die vraag die door de TROS uitgenodigde scenarioschrijvers de komende maanden onder ogen zullen moeten zien, waarbij de meesten de Van Dale even ter hand zullen moeten nemen om op te zoeken wat 'kortswijl' betekent (scherts, flauwekul). Die vraag kan ze van hun apropos brengen, hij kan ze ook stimuleren, want, zeggen wij 21ste-eeuwers, als een boek niet eenduidig is, is het des te interessanter. De rechte lijn van de negentiende eeuw komt ons wat al te Balkenende-achtig voor.

Wat wil de TROS met mr. Jacob van Lennep? De TROS vindt dat ze een naam op te houden heeft als producent van goed tv-drama (Spangen). Men wil dat stimuleren. Daarom is er een wedstrijd uitgeschreven en het aardige daarvan is dat er geen serie over de hedendaagse actualiteit (of zoiets) wordt gevraagd, maar één die recht doet aan de vaderlandse literaire traditie. In het buitenland, schrijven de organsiatoren op de website Klaasje Zevenster, grijpt men voor tv-series regelmatig terug op het verleden, waarom in Nederland niet?

Een goede vraag, die je onmiddellijk naar de kast doet rennen om de vijf delen Klaasje Zevenster te pakken (wie ze niet heeft, vindt alles op de website van de TROS, maar er is ook een antiekwaren-siteZVAB.COM, die werkelijk álle boeken van de wereld lijkt te kunnen leveren).

Lezen dus.

Ik ben nu in deel 2, en ik zal nog wel even zoet zijn met dit krankzinnige verhaal, dat begint op Sinterklaasavond, als bij het Leidse studentendispuut Plejade (Zevenster) een doos met gebak wordt bezorgd. De vrolijk zuipende heren maken de doos open en zien dan dat er geen taart in zit, maar een kind. Ze dopen het Klaas en besluiten het te adopteren. Later stelt de medicus in het gezelschap vast dat Klaas geen jongen maar een meisje is. Klaasje Zevenster is geboren. Honderden bladzijden lang zal zij de meest enerverende negentiende-eeuwse avonturen beleven. Van Lennep verwekte schandaal met zijn passages over een bordeel, waar Klaasje bijna wordt verkracht, terwijl ze door een hoerenmadam wordt vastgehouden. Busken Huet vond ze de meest levendige van het soms tamelijk langdradige en zelfs kortswijlige boek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden