ERKENNEN OF NIET Palestijnse staat stelt EU op de proef

'GEEN VREDE zonder Palestijnse staat.' Een spandoek met deze woorden is bevestigd aan een grote moskee in Gaza. De kreet zou echter ook uit de mond kunnen komen van Israëli's als ex-premier Shimon Peres en Uri Savir, die als diplomaat het succesvolle geheime overleg met Palestijnen in Oslo leidde....

Premier Benjamin Netanyahu en veel landgenoten daarentegen reageren fel op elke verwijzing naar een onafhankelijke Palestijnse staat. Ze zien een buurland waar veel wapens in omloop zijn en de politiemacht almaar groeit, juist als een bedreiging van Israëls veiligheid.

Wat Netanyahu dan wel voor ogen staat, is een kwestie van gissen voor professionele waarnemers, zowel Israëli's als buitenlanders. Op krantenburelen in Jeruzalem en ambassades in Tel Aviv breekt men zich het hoofd over de intenties van de premier. Ziet de man dan niet in dat de tijd dringt? Dat de spanningen hoog oplopen?

In de Gazastrook raakten Palestijnse en Israëlische ordetroepen vorige week verwikkeld in een grimmig conflict dat op een bloedbad had kunnen uitlopen. Ze stonden gewapend tegenover elkaar toen Israël weigerde een konvooi vrachtwagens door te laten op een weg bij een joodse nederzetting. Nadat het conflict dankzij Amerikaanse bemiddeling was bijgelegd, vlogen de verwijten over en weer. 'Een provocatie', zeiden beide partijen.

Deze week kwamen Palestijnen en Israëli's op diplomatiek terrein met elkaar in aanvaring. Tot grote ergernis van Israël besloot de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties de status van de Palestijnse vertegenwoordigers te verhogen. Netanyahu zei achteraf dat de beslissing weinig om het lijf heeft, maar Israëlische diplomaten waren wekenlang in de weer geweest om te verhinderen dat het besluit zou vallen.

Oostenrijk, dienstdoend voorzitter van de Europese Unie, zei dat het besluit níet mag worden uitgelegd als erkenning van een Palestijnse staat. De EU temperde daarmee de vreugde van de Palestijnse vertegenwoordiger bij de VN, die joviaal tegen journalisten zei: 'U mag mij nu ambassadeur noemen.'

In de EU komt een discussie op gang over de vraag: hoe te reageren als Yasser Arafat een eigen staat uitroept? Op 4 mei 1999, naar hij heeft aangekondigd. Het is de datum waarop Israëli's en Palestijnen volgens de Oslo-akkoorden overeenstemming moeten hebben bereikt over vraagstukken als de status van Jeruzalem, de toekomst van joodse nederzettingen en de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen.

Er moet echter een wonder gebeuren wil die ambitieuze doelstelling gehaald worden. Arafat ziet lijdzaam toe hoe Israëli's onderling en met hun grote bondgenoot, de Verenigde Staten, bakkeleien over de uitvoering van bestaande overeenkomsten. Israël kan of wil maar geen besluit nemen over de verdere overdracht van bezet gebied aan de Palestijnse Autoriteit - een stap die volgens 'Oslo' al lang gezet had moeten zijn.

Arafat heeft gezegd dat hij volgend voorjaar de langverbeide staat uitroept, ongeacht de stand van de onderhandelingen. Hij rekent erop dat een groot deel van de wereld de staat zal erkennen. De Europeanen aarzelen. Veel hangt af van de Israëlische reactie. Zal Israël grondgebied dat eerder werd afgestaan aan de Palestijnen, desnoods met geweld inlijven? Regering en leger sluiten dat niet uit.

In de Israëlische pers verscheen deze week het nieuws dat Frankrijk al heeft besloten Arafats staat te erkennen. Een dag later werd dat bericht afgezwakt, op gezag van woordvoerders in Parijs. Frankrijk staat welwillend tegenover een Palestijnse staat, heette het. Geen nieuws, want de Europese Unie heeft onlangs nog, op de top in Cardiff, warme woorden gewijd aan het recht op zelfbeschikking van de Palestijnen.

De Franse reactie gaf wel aan dat niet alleen Netanyahu moeite heeft met een toekomstige Palestijnse staat. De EU heeft een slechte reputatie als het gaat om eensgezinde, heldere reacties op brandende buitenlands-politieke vraagstukken. Meningsverschillen worden vaak toegedekt met vage formuleringen. En als er al harde taal wordt gebruikt, ontbreekt de wil om woorden in daden om te zetten, met sancties bijvoorbeeld.

Hoe vaak heeft de EU niet de joodse nederzettingenpolitiek veroordeeld zonder daaraan enige consequentie te verbinden? Waren de Israëli's onlangs bang voor een Europese boycot van producten uit nederzettingen, in Brussel spreekt men nu over een 'juridisch-technische' aangelegenheid die nog veel studie vergt. De wijnboeren op de Golan-hoogvlakte hoeven zich voorlopig geen zorgen te maken.

Maar het beproefde Brusselse beleid van pappen en nathouden heeft zijn grenzen. Als Arafat daadwerkelijk een eigen staat uitroept, ontkomt Europa noch de rest van de wereld aan een duidelijke reactie: erkennen of niet? Vooralsnog wil de EU Arafat ervan overtuigen dat hij geen stappen moet nemen die het vredesproces definitief om zeep helpen. Als er straks - eindelijk - 'serieuze onderhandelingen' gevoerd worden met Israël, moet hij nog maar even wachten op zijn staat, luidt de boodschap van Arafat's grootste geldschieter.

Ook Israëli's die positief staan tegenover een Palestijnse staat huldigen die mening. Zoals Oslo-onderhandelaar Savir, die onlangs zei: 'Data zijn niet heilig. Alleen synagoges, moskeeën en kerken zijn heilig.'

Theo Koelé

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden